Geachte minister van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei),

Milieu Centraal te Utrecht presenteert zich als hét onafhankelijke kenniscentrum dat consumenten helpt bij duurzame keuzes. Het is een vertrouwd gezicht in Nederland: stralende gezinnen, zonnepanelen op elk dak, warmtepompen als vanzelfsprekende standaard en een energietransitie die ogenschijnlijk soepel en logisch verloopt.

Maar wie anno 2026 om zich heen kijkt, ziet een heel ander beeld. In de provincie Utrecht – en tot ver daarbuiten – zit de energietransitie muurvast. Netcongestie is geen randverschijnsel meer, maar structurele realiteit. Ondernemers kunnen niet uitbreiden, nieuwbouwprojecten lopen vertraging op, en gemeenten worden gedwongen om plannen uit te stellen. Netbeheerder Stedin erkent openlijk dat de infrastructuur de vraag niet kan bijbenen.

Tegen deze achtergrond blijft Milieu Centraal een opmerkelijk eendimensionaal verhaal vertellen. Steeds opnieuw wordt de nadruk gelegd op urgentie, gedragsverandering en morele verantwoordelijkheid van burgers. Huishoudens moeten korter douchen, minder consumeren, hun woning versneld isoleren, overstappen op warmtepompen en elektrisch rijden — alsof de structurele beperkingen van het energiesysteem er niet toe doen. Milieu Centraal is – close reading – tersluiks tegen vlees, voor veganisme, tegen vliegen, voor elektrische auto’s, tegen kernenergie, voor zonnepanelen en windturbines, tegen aardgas.

De boodschap is consistent en normatief: de burger moet mee, en wel nu. Twijfel of kritische reflectie op de uitvoerbaarheid van het beleid ontbreekt vrijwel volledig. De energietransitie wordt gepresenteerd als onvermijdelijk, wenselijk en vooral haalbaar — mits burgers hun gedrag aanpassen. Dat is geen neutrale voorlichting, maar beleidscommunicatie.

Illustratief is de terugkerende framing dat ‘duurzame keuzes logisch en vanzelfsprekend moeten worden’, en dat versnelling vooral zit in wat mensen ‘kúnnen doen in hun dagelijks leven. Daarmee wordt impliciet gesuggereerd dat achterblijvende resultaten vooral te wijten zijn aan gedrag of motivatie van burgers, en niet aan systeemfouten, technische grenzen of beleidsmatige misrekeningen.

Milieu Centraal is echter geen onafhankelijke waakhond. Het is een door de overheid gefinancierde organisatie. Voor de website, zie hier 

In een jaar als 2023 ontving Milieu Centraal circa zeven miljoen euro subsidie van de ministeries van BZK, IenW en EZK. Met ruim 40 fte produceert deze organisatie een constante stroom aan publiekscommunicatie die opvallend goed aansluit bij het alarmistische overheidsbeleid qua CO2 — maar waarin wezenlijke kritiek of onzekerheden ontbreken. Er werken o.a. 90 voorlichters. Wat krijgt de samenleving daarvoor terug? Geen open debat, geen kritische toetsing, maar een gestroomlijnde boodschap waarin:

  • structurele problemen zoals netcongestie en leveringszekerheid worden gemarginaliseerd,
  • kosten en risico’s voor huishoudens worden gebagatelliseerd,
  • en alternatieve perspectieven of scenario’s nauwelijks aan bod komen.

Daarnaast fungeert Milieu Centraal als vaste bron voor media zoals de NOS, waardoor deze eenzijdige boodschap verder wordt versterkt en genormaliseerd als ‘feitelijke’ informatie.

Milieu Centraal doet ook aan politieke beïnvloeding door fossiele energie juist niet in een duurzame context te plaatsen:

‘Bij onrust in de wereld worden olie en gas vaak duurder. Dat gebeurde in 2022, bij het begin van de oorlog in Oekraïne. En ook nu weer bij het conflict in het Midden-Oosten. Ontdek wat jij kunt doen om grip op je energierekening te houden.’

Dit roept een fundamentele vraag op: hoe onafhankelijk is een kenniscentrum dat grotendeels afhankelijk is van overheidssubsidie en tegelijkertijd het overheidsbeleid richting burgers legitimeert zonder zichtbare tegenspraak?

Ook de bestuurlijke samenstelling roept vragen op over onafhankelijkheid omdat er ondernemers een positie hebben die zelf een verdienmodel hebben in de branche.

In een democratische samenleving hoort publieke voorlichting niet neer te komen op gedragssturing zonder debat. Zeker niet wanneer de werkelijkheid — van vastlopende netwerken tot oplopende kosten — steeds verder afwijkt van het geschetste ideaalbeeld.


Ik roep u daarom op om de rol en financiering van Milieu Centraal kritisch te heroverwegen. Niet omdat voorlichting over duurzaamheid altijd onwenselijk zou zijn, maar omdat eenzijdige, door de overheid gefinancierde communicatie zonder ruimte voor fundamentele kritiek het publieke vertrouwen ondermijnt.

***

,