Illegale kaalslag in duingebied

 Beschermd duinbos Noord-Holland grootschalig gekapt

21-3-2026

Illegale kaalslag in duingebied

Hen

 Gr Hendriëlle de Groot en Karel Beckman

Beschermd duinbos Noord-Holland grootschalig gekapt

In het Noord-Hollands duingebied hebben de provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer en het Provinciaal Waterleidingbedrijf Noord-Holland (PWN) de afgelopen jaren op grote schaal beschermd bosgebied gekapt. Het hout is verkocht als biomassa. De kap, die nog steeds doorgaat en leidt tot een enorme kaalslag in het gebied, is in strijd met de Europese Habitatrichtlijn. Dit blijkt uit honderden documenten en Woo-verzoeken die zijn samengesteld door een klokkenluider en in bezit zijn van De Andere Krant.

Recreanten in de Noord-Hollandse duingebieden — van Bloemendaal tot Hargen nabij Schoorl — worden sinds enige jaren geconfronteerd met grootschalige bomenkap. Volgens de Stichting ter Behoud van het Schoorlse en Noord-Kennemer duingebied en betrokken burgers zijn al 30.000 tot 35.000 bomen verwijderd. De beheersinstanties verkopen dit beleid als ‘natuurherstel’, maar klokkenluider Gerard (niet zijn echte naam), die het proces al jaren nauwlettend volgt, ziet iets heel anders gebeuren. Hij stelt dat beschermde bossen met veel geweld worden gekapt en afgevoerd. De houtstammen worden versnipperd en per binnenvaartschip vervoerd naar België, waar ze eindigen als pelletkorrels in pelletkachels en Belgische biomassa-installaties.

Hij weet dit omdat hij de volledige transportketen in kaart heeft gebracht met GPS-trackers die hij op de transporten heeft geplaatst, en door digitale tracking via openbare logistieke systemen. “Eerst werden de boomstammen met vrachtwagens naar Beverwijk gebracht. Daar lag een binnenschip klaar en dat vervoerde ze naar plaatsen in België”, zegt hij.

Naast het hout wordt bij de kap in Bergen aan Zee de humuslaag afgegraven en commercieel verkocht bij tuincentra als ‘vruchtbare grond’. Ook dit traject heeft hij gevolgd.

De kap is illegaal, stelt de klokkenluider, omdat het ingaat tegen de Habitatrichtlijn, die bepaalt dat beschermde natuur niet mag worden aangetast. “In 2004 legde Nederland officieel vast, in het daarvoor bestemde Standard Data Form (SDF 2004), welke natuurtypen in de duinen tussen Bloemendaal en Hargen beschermd moesten worden. In dit document, dat juridisch bindend is, staat ondubbelzinnig dat het Atlantisch duinbos, inclusief de dennenbossen, onderdeel is van het habitattype (H2180) van dit Natura 2000-gebied. Dit document is nooit gewijzigd. Niet door Nederland, niet door Brussel. Er bestaat geen wijzigingsbesluit van de Europese Commissie. Toch handelen de instanties alsof het niet bestaat. Zij voeren beheerplannen uit die afwijken van het oorspronkelijke SDF 2004.”

Gerard, die veel in het duingebied wandelt, heeft zich de afgelopen jaren ingegraven in de kwestie, en is betrokken geweest bij meerdere Woo-verzoeken. Hij heeft een omvangrijk dossier opgebouwd dat hij met De Andere Krant heeft gedeeld. De ingrepen in het duingebied zijn begonnen in 2017. Er verschenen nieuwe beheerplannen, kaarten en profieldocumenten waarin de beschermde bossen opeens ontbraken, vertelt hij.

“In latere beheerplannen legde de provincie de nadruk op de ontwikkeling van open duingebieden, terwijl in het oorspronkelijke SDF 2004 juist Atlantisch duinbos (H2180) als beschermd habitattype was aangemerkt. Niet omdat Europa dat vroeg, maar omdat de instanties dat zelf zo opschreven. Daar kwam geen besluit of notificatie aan te pas. Ze hebben het gewoon gedaan. Zonder toetsing. Zonder vergunning. Zonder enige juridische procedure. Zonder openbaarheid of publieke verantwoording. Het beschermde bos is simpelweg uit de beheerplannen geschreven.”

Hij vertelt dat hij als reactie op een Woo-verzoek weliswaar een document ontving dat door de provincie werd aangeduid als ‘SDF 2004’, maar deze versie wijkt volgens hem af van het originele SDF dat bij de Europese Commissie is ingediend. “De provincie hanteert een verkorte versie van het officiële SDF 2004, die geen juridische status heeft. De cruciale elementen die in het originele SDF stonden — de koppeling tussen het habitattype (H2180) en de aanwezige dennenbossen, de omschrijving van het bos als deels naadbos, de 60 procent bosdekking, de instandhoudingsdoelen voor duinbossen — zijn verdwenen uit het document van de provincie.” Volgens Gerard is dit illegaal. “Alleen de Europese Commissie mag een SDF wijzigen. Dat is nooit gebeurd.”

Toen hij de provincie confronteerde met de afwijkingen in het SDF 2004 document, werd hij verwezen naar het ministerie van LNV als “bronhouder”. “Het ministerie weigerde vervolgens Woo-verzoeken over het originele SDF in behandeling te nemen. Als burger krijg je gewoon geen toegang tot het juridisch bindende document.” Hij heeft het via het netwerk van de Stichting ter Behoud van het Schoorlse en Noord-Kennemerduingebied toch boven water weten te halen. “Het bevestigt dat de beschermde natuur niet alleen uit de beheerplannen is verdwenen, maar zelfs uit de documenten die aan burgers worden verstrekt.”

LNV kan geen enkel document leveren dat de provinciale doelverschuiving ondersteunt, stelt Gerard. “LNV noemt het Natura 2000-nummer van het gebied ‘niet herleidbaar’. Dat kan natuurlijk niet.” Het originele SDF-2004, legt hij uit, is de nulmeting en daarmee de basis van de Natura 2000-aanwijzing. “Beheerplannen die hiervan afwijken zijn juridisch ongeldig, de kap die erop gebaseerd is, is onrechtmatig. Verslechtering van het habitattype is verboden.”

Hij noemt het schokkend dat een instantie als Staatsbosbeheer beschermde bomen kapt en die als biomassa verkoopt. “De beschermde bomen eindigen als pelletkorrels voor pelletkachels, of als biomassa in industriële installaties.” Dezelfde aannemers opereren in het hele duingebied. Het gaat om een structurele exportketen.”

De kap en de afvoer van de ­bomen zijn commerciële projecten die plaatsvinden in een Natura 2000-gebied. “Dat betekent dat een passende beoordeling, een vergunning en een toetsing op verslechtering verplicht zijn. Geen van deze stappen is zichtbaar uitgevoerd.” Met natuurherstel heeft dit niets te maken, stelt Gerard. “Herstel is altijd lokaal. Handel is iets anders. De humuslaag is geen afval. Het is onderdeel van het ecosysteem. De bomen ook.”

Volgens hem verdienen de instanties dankzij subsidies miljoenen euro’s aan de ‘herstelmaatregelen’. “Op papier hebben ze het over stikstofgevoelige habitatverbetering, biodiversiteitsversterking, natuurontwikkeling en herstel van duinlandschappen. Maar het gaat gewoon om grootschalige kap van dennenbossen, verwijdering van humuslagen, ontgronding van duinstructuren. Dat alles zonder toetsbare ecologische onderbouwing die aantoont dat deze maatregelen bijdragen aan de instandhoudingsdoelen van het Atlantische Duinbos.” De instanties duiden de bossen aan als “aanplant” en “exotenbos”, of ze noemen het duinbos niet eens, stelt hij. “Maar H2180 is geen exotenbos. Het is een Europees beschermd climaxhabitat.”

Gerard stelt dat de grootschalige bomenkap juist leidt tot verslechtering van de natuur. “Het kappen leidt tot verlies aan bosstructuur, verlies van humus, verdroging, verstoring van fauna en fragmentatie van de habitat.”

Gerard is niet de enige die actie voert tegen de ingrepen in het duingebied. Vele burgers en organisaties ageren al jaren tegen de praktijken van de provincie. Joke Volkers sprak namens de Stichting ter Behoud van het Schoorlse en Noord-Kennemer duingebied herhaaldelijk in bij Provinciale Staten, waarbij zij precies dezelfde ecologische en juridische problemen aankaartte die in dit artikel worden genoemd. Zij heeft ook in Den Haag bij het ministerie van Landbouw en bij landelijke politici aandacht gevraagd voor de situatie, zonder resultaat. De Stichting, die wordt gesteund door een groot aantal experts op het gebied van bosbouwkunde, mycologie, korstmossen, insecten, roofvogels en stikstof, heeft herhaaldelijk  gewezen op negatieve effecten, zoals verstoring en vernietiging van het leefgebied van soorten als vleermuizen, nachtzwaluw, boommarter, zwarte mees en grauwe vliegenvanger. “De experts van de stichting hebben regelmatig inspraakreacties gegeven, maar die zijn structureel genegeerd. Al jaren kaarten zij dezelfde punten aan, maar de provincie reageert nooit inhoudelijk op de afwijkingen van het SDF”, zegt Gerard.

Staatsbosbeheer, PWN en Natuurmonumenten gaan ondertussen gewoon door met de bomenkap. Gerard: “Ze zijn momenteel opnieuw grote oppervlakten beschermde bossen aan het ‘uitdunnen’ onder de noemer beheer.”

Hij roept provinciale en landelijke politici op, de beheersinstanties terug te fluiten. “Elke vorm van kap zou onmiddellijk moeten worden stilgelegd. De ringinzagingen moeten worden gestopt. De humuslaag moet worden teruggebracht. Inheemse soorten als grove den, zomereik en berk moeten worden geplant.” Hij stelt ook dat het originele SDF 2004 openbaar moet worden gemaakt. “In de toekomst moet elke ingreep in dit Natura 2000-gebied onafhankelijk worden getoetst. De Omgevingsdienst moet toezicht uitvoeren en overtredingen bestraffen. Verder moeten de instanties worden verplicht de Woo-wet na te leven. Het beste zou zijn als er een echt onafhankelijke audit komt van het gehele duingebied.”

Verantwoording

De klokkenluider die wij in dit artikel citeren is niet over één nacht ijs gegaan. Hij heeft een omvangrijk dossier opgebouwd waarin hij zijn beschuldigingen aan het adres van de provincie Noord-Holland, Staatsbosbeheer en PWN uitvoerig onderbouwt. Hij heeft ook meerdere jaren gecorrespondeerd met de instanties, veelal in de vorm van Woo-verzoeken. Hij heeft actie ondernomen om de ingrepen van de beheersinstanties in het Noord-Hollandse gebied te stoppen. In het najaar van 2025 heeft hij nog twee formele brieven gestuurd naar leden van Gedeputeerde Staten met het verzoek de kap per direct stil te leggen en de beheerplannen onmiddellijk te bevriezen, in afwachting van de behandeling van een klacht die hij heeft ingediend op 8 augustus 2025 bij Directoraat-Generaal Milieu van de Europese Commissie. Deze klacht ging over de illegale verslechtering van habitattype H2180 en over het gebruik van een niet-juridisch bindende SDF in de beheerplannen.

Hij heeft daarnaast een strafrechtelijke melding gedaan bij het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie. Hij heeft tot op heden van geen enkele partij een inhoudelijke reactie ontvangen.

Uit de Woo-e-mailwisseling met de provincie, die hij heeft gedeeld met De Andere Krant, blijkt dat de provincie erkent dat er voor de projecten geen nulmetingen zijn uitgevoerd, geen monitoring plaatsvindt, geen passende beoordeling heeft plaatsgevonden en dat er geen interne toetsingsdocumenten en geen habitatprofielen zijn voor het gebied. Het ministerie kon geen documenten overleggen waaruit blijkt dat er een formele wijziging of onderbouwing bestaat voor de aanpassingen die de provincie in haar beheerplannen heeft doorgevoerd.

Uit de antwoorden van de provincie is ook af te leiden dat het originele SDF 2004 document nooit is gewijzigd. De provincie kan geen wijzigingsbesluit overleggen. Dit impliceert dat de huidige activiteiten illegaal zijn.

Gerard wijst erop dat er twee documenten circuleren die door de provincie beide “SDF 2004” worden genoemd. “Het eerste is het officiële SDF 2004 dat Nederland bij de Europese Commissie heeft ingediend, met revisiedatum 2003/2004. Dit is het enige juridisch bindende document en bevat de volledige waarden van het gebied, waaronder de dennenbossen, vleermuizen, nachtzwaluw, boommarter, paddenstoelen en insecten. Het tweede document is een verkorte provinciale samenvatting die geen SDF is, geen EU-document en geen juridische status heeft. Deze verkorte versie laat juist de waarden weg die in het echte SDF wél staan. De provincie gebruikt deze verkorte versie in haar beheerplannen en communicatie, maar verwijst naar het ministerie zodra gevraagd wordt naar het officiële SDF. Dat is bestuurlijk inconsistent en juridisch onhoudbaar.”

Volgens Gerard laten de Woo-reacties een consistent patroon zien. “Documenten ontbreken. De ecologische onderbouwing ontbreekt. Er is geen specificatie per habitat. Er is geen inzicht in de keten van aannemers. Er is geen verantwoording over de effecten op habitattype H2180.”

In een van de Woo-documenten stelt de provincie: “Wij maken geen onderscheid tussen openduinherstel en boskap in onze subsidierapportages”. Gerard: “Met andere woorden, subsidies voor herstel worden gebruikt voor het vernietigen van beschermd duinbos”. Subsidies worden volgens hem verstrekt zonder toetsing op Natura 2000-effecten. “Ze zouden moeten worden getoetst aan artikel 6, lid 2 van de Habitatrichtlijn (verslechteringsverbod), aan de Wet natuurbescherming en aan instandhoudingsdoelen van het gebied, maar dat gebeurt niet.”

Volgens Gerard is het door hem geschetste patroon het meest zichtbaar bij Schoorl, maar hij benadrukt dat het niet gaat om een geïsoleerd incident. “In het gehele Noord-Hollandse duingebied zien we dezelfde werkwijze terugkeren. In de duingebieden die door Staatsbosbeheer, PWN en Natuurmonumenten worden beheerd, worden dezelfde doelverschuivingen toegepast, dezelfde interpretatieve SDF-uitleg gebruikt en dezelfde ecologische aannames gehanteerd die niet overeenkomen met het officiële SDF 2004. Ook daar ontbreken formele wijzigingsbesluiten, monitoring, nulmetingen en een ecologische onderbouwing die voldoet aan de Habitatrichtlijn.”

In het belang van transparantie, hebben wij op onze website een aantal relevante documenten gepubliceerd die de lezer kan raadplegen om het relaas van Gerard te verifiëren: zie dakl.nl/illegale-bomenkap

Meer in De Andere Krant: Lees in de krant meer opmerkelijke nieuwsberichten, achtergronden, columns en bijzondere initiatieven en tips in onze SamenLeven rubrieken.