Het stikstofbeleid is gebouwd op een verzinsel – de natuur staat niet op omvallen

Het is de hoogste tijd dat burgers duidelijk wordt gemaakt dat de angstboodschap van deze activisten – “de natuur in Nederland staat op omvallen” – voor geen meter klopt.

30-6-2026

Het stikstofbeleid is gebouwd op een verzinsel – de natuur staat niet op omvallen

Van NATURA naar CULTURA

Door Guus Berkhout, emeritus-hoogleraar geophysica TU Delft, voormalig president Clintel.

Al jarenlang zijn natuuractivisten bezig om met hun stikstofbeleid onze boeren en vissers kapot te maken. Dat is alleen vanuit het gezichtspunt van onze economie, maar ook vanuit dat van onze natuur een onvergeeflijke blunder. Het is de hoogste tijd dat burgers duidelijk wordt gemaakt dat de angstboodschap van deze activisten – “de natuur in Nederland staat op omvallen” – voor geen meter klopt. Burgers moeten gaan inzien dat deze activisten zich óók het recht toe-eigenen de natuur van ons land geheel naar hún inzichten in te richten.

Wist u dat in de Romeinse tijd de natuur in ons land er totaal anders uitzag dan in de 17e eeuw (Gouden Eeuw) en weer heel anders dan nu? Nederland was vroeger dicht bebost, maar door menselijk ingrijpen is daar weinig van over. Nederland is door de eeuwen heen van een authentiek natuurlandschap naar een kunstmatig cultuurlandschap geëvolueerd. Met andere woorden, Nederland is door menselijk ingrijpen een soort aangeharkt park geworden. Natuuractivisten hebben het altijd over natuurherstel, maar wat bedoelen ze hiermee? Herstel naar welk tijdperk? En wie beslissen dat? Jawel, het blijken precies dezelfde natuuractivisten te zijn die met hun stikstofhetze de landbouwsector om zeep helpen.

In het volgende zal ik uitleggen dat ons huidige natuurbeleid aan alle kanten rammelt en grote schade aan onze economie toebrengt. Ook zal ik aangeven dat de heilig verklaarde Natura 2000-gebieden in feite gewoon Cultura 2000-gebieden zijn en véél doelmatiger kunnen worden ingericht dan natuuractivisten nu met hun ideologische concepten doen. De conclusie is dat het huidige stikstofbeleid in de prullenmand kan.

Rekenmodellen bepalen het politieke beleid

Al decennialang is het beleid van de politiek gebaseerd op een doortrapte tactiek: geef regeringsbeleid een wetenschappelijk sausje door het te baseren op een zogenaamd wetenschappelijk rekenmodel. Door in het model allerlei sluwe aannames te maken – die wetenschappelijk onverantwoord zijn – bevestigen de modelresultaten wél de plannen van de politiek, maar komen die modelresultaten niét overeen met de werkelijkheid. Daarom hebben politici een bloedhekel aan betrouwbare metingen.

Helaas doen universiteiten er graag aan mee, want collaboratie levert veel overheidssubsidies op. List en bedrog dus, helaas ook in de wetenschap! Een bekend voorbeeld uit het verleden is het rekenmodel voor klimaatverandering (denk aan de voorgekookte klimaattafels). Dat model heeft geleid tot het peperdure net zero CO₂-beleid en de zwaar verliesgevende windturbines. Denk ook aan het tot stand komen van het onzinnige rekenmodel voor stikstof (Aerius) en de daarbij behorende kritische depositiewaarde (KDW). De Nederlandse KDW is een factor 1000 kleiner dan die van onze omringende landen!

Uitvoering van het ondeugdelijke Nederlandse stikstofbeleid is dan ook niet alleen volslagen onmogelijk, het heeft tot nu toe alleen maar gedoe opgeleverd. Nog erger, ons stikstofbeleid heeft een groot deel van het land platgelegd! Ondertussen blijft de politiek met dit schadelijke beleid vrolijk doorgaan.

Hoe een klein land groot kan zijn

Als we kijken naar de waarde van onze voedselexport, dan is Nederland al jarenlang de grootste exporteur wereldwijd. De wereld spreekt terecht in superlatieven over onze boeren en tuinders. Hoe krijgt een klein land (slechts 42 duizend km²) dat voor elkaar? Wel, in het kort, dat is ons gelukt door een aantal elkaar versterkende factoren:

1. Nederland ligt in een delta. De zeer vruchtbare grond in onze delta is bij uitstek geschikt voor hoogwaardige agrarische activiteiten (35% van ons land bestaat uit vruchtbare zee- en rivierklei).
2. Dankzij onze innovatieve boeren en tuinders zijn we in het bezit van zeer productieve en technologisch geavanceerde landbouw (kassen, precisielandbouw, veredeling).
3. We hebben een van de grootste havens van Europa (Rotterdam) waar uitvoer van hoogwaardige producten zoals groenten, fruit, bloemen, zuivel en zaden plaatsvindt. Bij elkaar zo’n 90 miljard aan Nederlandse producten en 50 miljard wederuitvoer.
4. We hebben een wereldberoemde landbouwuniversiteit (Wageningen Universiteit).

Essentieel is dat alle vier factoren meehelpen aan dit indrukwekkende Nederlandse succes. Dus als de politiek onze boeren en tuinders het leven onmogelijk blijft maken met hun stikstofgedram valt onze hele voedselsector om en verdwijnt ruim 100 miljard aan export! Kijkend naar de schaarste aan vruchtbare grond op onze planeet, moet Nederland het geschenk van zoveel vruchtbare zee- en rivierklei koesteren en niet verspillen.

Duidelijk is dat we bij een verder groeiende bevolking op het gebied van grondgebruik lastige beslissingen moeten gaan nemen. Minder voedselproductie? Minder natuurgrond? Minder grond voor bebouwing? Daar moeten we het niet achteraf over hebben als zaken zijn misgegaan. Ik wacht al jaren op zo’n strategische discussie in ons parlement. Regeren is toch vooruitzien?

Ontvang de beste analyses die de mainstream media niet brengen. Abonneer je gratis op OpinieZ →

Wat is de waarheid over onze natuur?

Zoals bij het klimaatsysteem, is ook het gedrag van ecosystemen uiterst complex. Ook hier is meer bescheidenheid op z’n plaats. We weten nog maar weinig van de wisselwerking tussen de miljarden dieren, planten, schimmels en micro-organismen – boven en onder de grond. Toch worden we in de media overstelpt met alarmistische berichten die glashard beweren dat we met onze natuur in een noodtoestand verkeren.

Maar, net zoals we dat zagen bij de klimaatnoodtoestand, moeten we ons ook hier afvragen of dat wel zo is. Als we niet alleen luisteren naar activistische biologen, maar ook praten met hun kritische collega’s, dan krijgen we een zoveel positiever geluid te horen: “Er is geen natuurcrisis”. Dat het op een aantal plaatsen niet goed gaat vraagt om ingrijpen, maar het publiek de stuipen op het lijf jagen met de boodschap dat de natuur in Nederland op ‘omvallen’ staat, is volgens deze kritische biologen onverantwoord! Zie ook het overzicht van Arnout Jaspers (2023) hierover.

Wat secretaris-generaal van de VN, António Guterres, doet bij het klimaat, deed voormalig vicevoorzitter van de EU, Frans Timmermans, bij de natuur. Echter, beiden hebben inhoudelijk geen greintje idee. Het is dus geen verrassing dat kritische biologen waarschuwen dat het huidige natuurbeleid vol zit met dubieuze waardeoordelen over biodiversiteit. Maar net als in het klimaatbeleid, krijgen kritische biologen nauwelijks een podium.

Let wel, net als bij klimaatbeleid dienen ook bij natuurbeleid de feiten te kloppen en de gebruikte modellen betrouwbaar te zijn. Bovendien, bij ingewikkelde processen moeten metingen leidend zijn. Niet alleen jaargemiddelden, maar ook fijn gesampelde tijdreeksen. Niet trendkrommes, maar variaties rond trendkrommes geven de geheimen bloot van oorzaak en gevolg. Het publiceren van angstscenario’s vergroot alleen maar het wantrouwen in de rekenmodellen.

Natuurbeleid vraagt om een volledige koerswijziging

Ons natuurbeleid is volledig vastgelopen. Wat zou er nu moeten gebeuren? Er is in ons land een grote consensus over de vervuiling van de natuur – lucht, water en bodem – door de mens. Dat moet onvoorwaardelijk stoppen. De natuur is geen vuilnisbak! De aanpak van die antropogene vervuiling is vooral een technologische uitdaging: ‘schoner produceren’. Kijk daarvoor naar het grote succes in de vorige eeuw bij het terugdringen van zwavel (SO₂) in de lucht.

Maar over het terugdringen van de ‘CO₂-vervuiling’ in het kader van natuurbeleid is dringend een nieuwe discussie nodig. Immers, het CO₂-molecuul is dé bouwsteen van het leven op aarde. Met een te laag CO₂-gehalte in de atmosfeer (minder dan 150 ppm) verdwijnt vrijwel al het leven op aarde. Een hoger CO₂-gehalte dan nu (420 ppm) bevordert de groei van bomen en planten en verhoogt de opbrengst van vele gewassen in de landbouw. Het kwalificeren van CO₂-emissie als natuurvervuiling is volslagen onzinnig en vraagt om een grondige heroriëntatie! Interessant is dat de positieve rol van CO₂ bóven de grond ook geldt voor stikstofverbindingen ónder de grond.

Net als bij het klimaatsysteem staan modellen van ecosystemen nog in de kinderschoenen. Vakkundige ecologen zijn bij uitstek geschikt om politici objectieve, zinvolle en uitvoerbare adviezen te geven over wélke natuur we wáár het beste kunnen nastreven. Een natuurgebied dwingen zich te ontwikkelen tot een gewenst natuurpark dat indruist tegen de natuurlijke dynamiek aldaar, is niet alleen vechten tegen de natuur, maar vraagt ook een vermogen aan onderhoud.

Kortom, ook bij beleidszaken over onze natuur moeten voor- én nadelen aan de orde komen en vervolgens worden afgewogen in een kosten-baten analyse (KBA). Alleen met een KBA is een beslissing verantwoord. Natuurbeleid moet dus niet in handen zijn van activistische biologen maar van vakkundige ecologen die historisch besef bezitten, die de grote complexiteit van ecosystemen doorgronden en die rekening houden met de realiteit dat ook het natuurlijke systeem weerbaar is. Zowel bóven als ónder het aardoppervlak.

Onzinnige voorbeelden

Gebiedsidentiteit en maatwerk zijn in het natuurbeleid van ons cultuurlandschap belangrijke uitgangspunten. Beleidsmakers moeten leren van mislukte experimenten, zoals bijvoorbeeld de Oostvaardersplassen. Beste klimaatactivisten, je kunt in Nederland geen grotesk ecosysteem construeren als integraal onderdeel van ons cultuurlandschap. Leerzaam is ook het gedoe rond de korenwolf in Zuid-Limburg. Al meer dan 25 jaar worden deze hamsters daar in het wild uitgezet, maar ze worden vrijwel hetzelfde jaar door hun natuurlijke vijanden aldaar opgegeten. Totale kosten bedragen nu al meer dan €30 miljoen. Wordt het niet tijd om dat heilloze gevecht van de mens met de natuur in het cultuurlandschap te stoppen?

En wat doen we met de oprukkende wolf? In ons cultuurlandschap kent de wolf weinig natuurlijke vijanden, maar wel heel veel prooidieren. Dat is hét recept voor een explosieve wolvengroei. We moeten niet afwachten, maar tijdig een gezond-verstand-wolvenbeleid gaan voeren! Hetzelfde geldt voor de bevers in onze cultuurwaterschappen. Ze worden wettelijk met verve beschermd, maar ze maken van onze dijken gatenkaas!

Van Natura 2000 naar Cultura 2000

Samenvattend: ons huidige natuurbeleid rammelt aan alle kanten en veroorzaakt grote schade aan onze economie (denk aan onze ruim 100 miljard export van agrarische producten). Het beleid is gebaseerd op de aanname dat ons natuurlandschap authentiek is en dat daarbij alles in het werk moet worden gesteld om dit ongerepte natuurlandschap te behouden (‘natuurbehoud’) en dat veranderingen in het natuurlandschap koste wat het kost hersteld moeten worden (‘natuurherstel’).

Die aannames zijn fundamenteel onjuist. Door de eeuwen heen hebben wij dijken gebouwd, land ingepolderd, onze delta intensief ontgonnen en natuurparken aangelegd. Voltaire zei daarover: “God schiep de wereld, maar de Nederlanders schiepen Nederland.” Ons land is door de eeuwen heen geëvolueerd van een authentiek natuurlandschap naar een kunstmatig cultuurlandschap. Dat vraagt om een totaal andere koers in ons natuurbeleid en een compleet andere kijk op en behandeling van stikstof, waarbij het met name draait om de stikstofverbindingen ammoniak (NH₃) en stikstofoxiden (NOx).

De heilig verklaarde Natura 2000-gebieden zijn eigenlijk gewoon Cultura 2000-gebieden. Het beleid dat daarbij hoort moet dan ook volledig anders zijn dan het huidige Natura 2000-beleid. Ter illustratie, waarom mogen er geen stikstofminnende Cultura-2000 gebieden komen met bomen en planten die uitstekend gedijen in een stikstofrijke omgeving? Twee vliegen in één klap: een hogere biodiversiteit, precies wat iedereen wil, en aangrenzende boerenbedrijven kunnen gewoon doorboeren!

Als de bliksem naar een nieuw stikstofbeleid

Tot slot, in het hier voorgestelde Cultura 2000-beleid zijn onze superboeren (land) en onze supervissers (water) onmisbaar. Zij kennen de natuur in ons cultuurlandschap als geen ander en zijn daarom de strategische partners bij uitstek van kundige ecologen. Denk hierbij ook aan de vele innovatieve ideeën van onze boeren, zoals urine en feces gescheiden opvangen (zie ook prof. H. De Boer) en van deze natuurlijke grondstoffen hoogwaardige producten maken zoals natuurlijke kunstmest (Renure).

Ik nodig de politiek uit om de hier beschreven nieuwe visie op ons natuurlandschap en het daarbij behorende nieuwe stikstofbeleid mee te nemen in de komende parlementaire debatten.

***

Bron OpinieZ hier.

OpinieZ bestaat dankzij u!

Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Wilt u een bijdrage doen?

→ Doneer direct aan OpinieZ via GoFundMe
→ Doneer belastingvrij aan Stichting Recht voor zijn Raap via WhyDonate

De Stichting Recht voor zijn Raap is een onafhankelijke ANBI-stichting die vrije meningsvorming in Nederland bevordert en daarmee OpinieZ mogelijk maakt. Uw gift is onder voorwaarden fiscaal aftrekbaar. Voor een periodieke schenkingsovereenkomst (minimaal 5 jaar en volledig fiscaal aftrekbaar) kunt u contact opnemen met stichtingrvzr@gmail.com.

***