Uitzonderlijk vroeg is de Voorjaarsnota dit jaar op de mat gevallen.

7-4-2026 Eric Ypma

Voorjaarsnota 2026: hogere belastingen met onduidelijke onderbouwing

De Voorjaarsnota 2026 lijkt zonder veel publieke aandacht door het politieke proces te zijn gegaan, terwijl de plannen ingrijpende gevolgen hebben. In deze analyse onderzoekt Eric Ypma de belangrijkste maatregelen, van stijgende lasten voor burgers en bedrijven tot verschuivingen binnen de begroting. Hij stelt kritische vragen over de onderbouwing van de cijfers en de financiële koers van het kabinet.

Uitzonderlijk vroeg is de Voorjaarsnota dit jaar op de mat gevallen. Of dit uit een politiek strategische invalshoek is gedaan weet ik niet, zo ja, dan is het geslaagd. Met deze Blitzkrieg-tactiek is in ieder geval bereikt dat de Voorjaarsnota er geruisloos doorheen is gejaagd. Niemand schijnt van het bestaan op de hoogte te zijn en zo kan de coalitie kritiekloos en zonder weerstand hun eigen maatregelen en de financiering daarvan doorvoeren.

We hebben in ieder geval snel duidelijkheid over de bijstellingen over het jaar 2026 en een blik op de volgende jaren die het huidige kabinet denkt te regeren. Er gaat door de coalitie geïnvesteerd worden in defensie, wonen, veiligheid, aanpak stikstof en onderwijs en de overheid gaat sociale zekerheid, zorg en de overheid zelf hervormen (lees: bezuinigen).  De begrote kosten voor zorg en sociale zekerheid stijgen nog wel de komende jaren, maar zijn gemaximeerd tot een vastgesteld plafond gedurende de kabinetsperiode.

De coalitie lijkt zich niet veel van de geopolitieke spanningen aan te trekken en heeft een economische groeiverwachting van 1,4 procent in 2026 en 1,1 procent in 2027. De overheidsschuld zal van 46,6 procent in 2026 oplopen naar 49,4 procent in 2030 (nog wel onder de Europese grenswaarde van 60 procent) en een inflatie van 2 procent de komende jaren, waarbij de loonsverhogingen de inflatie overstijgen. Bij deze conclusie van inflatie en loonsverhogingen kan je de nodig vraagtekens zetten.

'Waarom stijgen de belastingen en premies in een periode van 5 jaar met 108 miljard?'

Maatregelen
Er zijn 32 voorgestelde maatregelen, waarvan er veel van begrotingstechnische aard zijn. Ik heb er een aantal uitgelicht die ons in de portemonnee raken:

• ‘Vrijheidsbijdrage’ voor burgers. Dit wordt binnengeharkt via de (extra) inkomstenbelasting. 1,5 miljard in 2027 en vanaf 2028 structureel 3,4 miljard.
• ‘Vrijheidsbijdrage’ voor bedrijven. Die worden geconfronteerd met een verhoging van de aof-premie. 1,5 miljard in 2027 en vanaf 2028 structureel 1,7 miljard.
• De aftrek voor specifieke zorgkosten en de tegemoetkoming specifieke zorgkosten worden per 2028 volledig afgeschaft.
• Het maximum pensioengevend loon wordt per 2027 voor een periode van 6 jaar niet geïndexeerd. Dit betekent dat de pensioenopbouw van de hoogste inkomens beperkt blijft.
• Het huidige lage btw-tarief voor de sierteelt van 9 procent gaat naar 21 procent. Volgens een doorrekening van de Universiteit van Wageningen resulteert dit in een omzetverlies van 390 miljoen euro en het verlies van 2.240 voltijdsbanen. En vervolgens loopt de overheid btw mis over de 390 miljoen omzetverlies. Deze maatregel kent dus alleen verliezers.
• Er komt een suikertaks voor producenten van voedingsmiddelen met een suikergehalte van 6 procent, die taks wordt in 2030 effectief op basis van het suikergehalte in een product.
• De Europese Milieuraad van klimaatministers heeft het ETS 2 (Emission Trading System) met een jaar uitgesteld naar 2028 i.p.v. 2027. ETS 2 is een uitbreiding van het bestaande ETS om de CO2-uitstoot te verminderen. ETS 2 is voor sectoren die voorheen niet onder dit systeem vielen (denk aan verwarming voor woningen) en wegtransport (denk aan benzine en diesel voor auto’s). Nederland had deze heffing en dus inkomsten voor maar liefst 4,1 miljard voor 2027 al eerder in de begroting voor 2027 opgenomen, maar die vallen nu dus weg. Een tegenvaller voor de overheid een meevaller voor de burgers.
  Van ETS 2 gaan we dus in 2028 last krijgen, energiebedrijven vallen dan ook onder ETS 2 en zullen de kosten van deze heffing aan hun klanten doorberekenen, alweer een verhoging van de energienota. Hetzelfde geldt voor transportbedrijven die de hogere kosten voor benzine en diesel gaan doorberekenen. Alweer een overheidsverhoging op de benzine en dieselprijzen.
• Doorwerking van de Zvw. (Zorgverzekeringswet) De maatregelen tot verhoging van het eigen risico leidt tot lagere zorgpremies. Dit voordeeltje voor de burgers gunt de overheid ons niet en dus komen zij met een extra lastenverzwaring voor de burgers, zodat we van het voordeel van de lagere zorgpremies per saldo niets zullen merken.

Uitgaven Voorjaarsnota 2026 (in miljarden)

Een paar opvallende zaken:

• De gemeenten worden dit jaar gekort op het budget. Een korting die nooit is onderbouwd of beargumenteerd en die is omgeven door een mist van financiële techniek. Door de gemeenten wordt 2026 ook wel een ‘ravijnjaar ’ genoemd.
• De ongedefinieerde post Overig van 4,2 miljard komt helemaal niet meer voor in de Voorjaarsnota, de reden hiervoor is niet te achterhalen. Wellicht dat het budget is overgeheveld naar een ander beleidsterrein.
• Er is bij de departementen Klimaat en Groen en Financiën financieel gerommeld met beginstanden uit de Miljoenennota, daar is misschien een begrotingstechnische verklaring voor, maar ik kan er niet één bedenken, in ieder geval ontstaat in de Voorjaarsnota de indruk dat er op beide beleidsterreinen miljarden meevallers zijn. Terwijl in vergelijking met de Miljoenennota de uitgaven flink uit de pas lopen. Zie de bovenstaande tabel.
  De verwarring bij de uitgaven bij Klimaat en Groen is wellicht te verklaren door een lening in het ene jaar, 2026 van 7,7 miljard en de terugbetaling daarvan in het volgend jaar 2027 door het publieke energiebedrijf Energie Bedrijf Nederland (EBN). Maar de uitgaven bij het departement Financiën bestaan uit ‘apparaatskosten’ of te wel personeelskosten en materiaalkosten van Douane, Belastingdienst, Dienst Toeslagen en Ministerie. Die kunnen toch niet verviervoudigd zijn binnen een half jaar? Nee toch?... hoop ik.

Als je het enorme aantal begrotingsbijstellingen ziet, alle mee- en tegenvallers binnen een kort tijdsbestek van 6 maanden, vraag je je af of de ambtenaren die de begrotingen opstellen wel in de juiste realiteit leven. Het lijkt of zij de boze buitenwereld door het sleutelgat bekijken in plaats van een raam open te gooien en met een open blik naar buiten te kijken.

'De coalitie kan kritiekloos en zonder weerstand hun eigen maatregelen en de financiering daarvan doorvoeren.'

Financiële vergezichten tot 2031
De totale uitgaven stijgen in 2031 ten opzichte van 2026 met 9 miljard euro. Nu is vooruitkijken naar 2031 in deze turbulente wereld koffiedik kijken, maar het is hier even bedoeld om aan te geven welke financiële stijgingen en uitgavenverminderingen kabinet-Jetten verwacht. 

1. Sociale zekerheid: stijging AOW met 5,7 miljard en 2,6 miljard in verband met het kinderopvangstelsel per 2029
2. Stijging zorgkosten door vergrijzing, technologische ontwikkeling, hoger zorggebruik door hogere inkomens en achterblijvende arbeidsproductiviteit in de zorg.
3. Gemeentefonds, stijging van 6 miljard niet toegelicht.
4. Defensie: groei van de NAVO-uitgaven.
5. Buitenlandse Zaken: enerzijds stijging van de uitgaven aan de E.U en anderzijds lagere ontvangsten van de E.U
6. Financiën: uitgaven dalen met 5 miljard doordat lening van Tenet afloopt en afronding van de Hersteloperatie Toeslagen.
7. Klimaat: warrig verhaal, maar er is een ontvangst van 8 miljard zijnde de terugbetaling van een lening door Energiebeheer Nederland voor het vullen van de gasopslagen.
8. Asiel: aflopend budget voor de ontheemden uit Oekraïne en afbouw van de meerkosten van het COA van 1,2 miljard in 2026 naar 0 euro in 2030.

Waarom stijgen de belastingen zoveel?
In het overzicht netto uitgaven in miljarden is het totaal aan uitgaven over de periode 2026-2031 2.953 miljard daar tegenover staat de meerjarige raming van belastingen en premies over diezelfde periode van 3.076 miljard. Een verschil van 123 miljard.

Huiskamervraag, zou Mart Smeets zeggen. Misschien weet iemand het antwoord op de onderstaande vragen. Ik moet het antwoord schuldig blijven:

• Waarom betalen we 123 miljard meer aan belastingen en premies dan we aan overheidsuitgaven hebben? Aflossing van de 524 miljard aan staatsschuld?
• Waarom stijgen de belastingen en premies in een periode van 5 jaar met 108 miljard?
  (De 108 miljard aan extra belastingen en premies bestaat voornamelijk uit 17,9 miljard extra omzetbelasting (BTW), 48 miljard extra loon- en inkomstenbelasting, 7,8 miljard aan extra vennootschapsbelasting en 13,9 miljard extra aan premies werknemersverzekeringen.)

“De sanering van de overheidsfinanciën begint met de vermindering van de vermeerdering.” - Onbekend

NieuwRechts