Kernenergie – opties

 Het klinkt hoopvol wanneer de EU 330 miljoen euro investeert in kernfusie. Maar …

22-3-2026

Kernenergie – opties

Het klinkt hoopvol wanneer de EU 330 miljoen euro investeert in kernfusie. Maar …

Door Peter Rauwerda.

Kernfusie vindt plaats bij extreem hoge temperaturen. Al tientallen jaren wordt gezocht naar een fusiereactor die voldoende bedrijfsuren per jaar kan draaien om een betrouwbare elektriciteitsvoorziening te bieden. Immers: elektriciteit is een 24-uursvoorziening.

De elektriciteit die we nu gebruiken komt deels uit zonnepanelen, maar gemiddeld slechts gedurende de helft van de dag. Windenergie is beschikbaar wanneer het waait.

Kolen- en gascentrales leveren daarentegen 24 uur per dag elektriciteit, zoals we gewend zijn. En we willen de prijs van onze dagelijkse stroom zo laag mogelijk houden.

Waarom sloot de Bondsrepubliek dan haar 17 kerncentrales, die continu stroom leverden en geen schoorsteen hadden? Mevrouw Merkel wees naar Japan, waar een kerncentrale door een tsunami werd getroffen. Uiteindelijk ging Fukushima niet ten onder aan de tsunami zelf, maar aan een overheidsregel die de noodzakelijke koeling pas na twee dagen opnieuw kon autoriseren. Door bureaucratische vertraging smolt de kern en zonk deze weg.

De paniek zorgde ervoor dat in een koude nacht velen op de vlucht sloegen, uit angst voor een gevaar dat door gebrek aan duidelijke voorlichting niet goed werd begrepen. Mevrouw Merkel nam haar besluit om dezelfde reden: onzekerheid. Daarom werden 17 kerncentrales gesloten die Duitsland jarenlang van goedkope elektriciteit hadden voorzien.

Microsoft heeft onlangs de nooit volledig ontmantelde kerncentrale Three Mile Island gekocht. Die centrale wordt opnieuw opgestart omdat Microsoft goedkope en betrouwbare elektriciteit wil voor zijn datacenters.

De Nederlandse elektriciteitsvoorziening was ooit gebaseerd op een regelmatig bijgewerkt plan, opgesteld door de regionale elektriciteitsbedrijven en het ministerie van Economische Zaken. Dat plan omvatte ook het onderhoud van een landelijk hoogspanningsnet, dat al vóór de EU met het Europese netwerk was verbonden. Dankzij dat hoogspanningsnet was er in Nederland en Europa nooit sprake van langdurige stroomonderbrekingen.

Kolen­centrales gebruiken ongeveer één wagon kolen per uur en leveren een halve wagon as op. Kernenergie daarentegen produceert slechts een beperkte hoeveelheid radioactief afval. Een grote kerncentrale heeft jaarlijks genoeg aan één vrachtwagen met brandstofstaven, die na gebruik worden teruggenomen en waarvan bruikbaar materiaal wordt herwonnen.

Kerncentrales bestaan in verschillende typen. De meest efficiënte zijn watergekoelde reactoren van circa 1500 MW elektrisch. Ook kokendwaterreactoren zijn veel gebouwd, evenals de nog steeds functionerende CANDU-reactoren uit Canada, die natuurlijk uranium gebruiken en waarvan er nog enkele draaien in voormalige Oostbloklanden.

Daarnaast bestaan er al tientallen jaren plannen voor gesmoltenzoutreactoren, met als voordeel dat het proces continu kan worden bijgestuurd en dat er minder nucleair afval ontstaat. Maar de gesmolten zout kernreactoren hebben nog geen van allen een bedrijfstijd gehaald zodat ze 24 uur kunnen worden ingezet – laat staan gebouwd.

Echte kernfusie speelt zich af bij extreem hoge temperaturen die geen enkel stalen vat kan weerstaan. Daarom wordt het plasma bijeen gehouden door een sterk magnetisch veld. De eerste successen duren slechts enkele seconden, ver verwijderd van de 8000 uur die een normale elektriciteitsvoorziening per jaar vraagt.

Amerikaanse vliegdekschepen, zoals die welke nu bij Iran opereren, varen op kernenergie. Ze kunnen jaren op zee blijven zonder brandstof te bunkeren; voedsel en bemanning worden door de lucht aangevuld. Ze maken hun eigen zoet water uit zeewater. Wel gebruiken ze hoogverrijkt uranium, wat voor sommigen een risico vormt.

Ooit bouwde de Bondsrepubliek het nucleaire vrachtschip Otto Hahn, maar uit angst voor radioactiviteit mocht het vrijwel nergens een haven binnen. Het schip is uiteindelijk opgelegd.

Japan, volledig afhankelijk van gas en olie, heeft onlangs besloten al zijn kerncentrales opnieuw op te starten — uit pure noodzaak.

In Almelo produceren we een derde van de wereldbehoefte aan verrijkt uranium voor kerncentrales. Almelo werd gekozen omdat na de Tweede Wereldoorlog uraniumverrijking niet in Duitsland mocht plaatsvinden. De fabriek valt onder een verdrag tussen het VK, Nederland en Duitsland, en heeft inmiddels een dochteronderneming in de VS.

Waarom stelt een Nederlandse gemeente nu voor om een kleine kernreactor te bouwen? Omdat deze relatief goedkoop zou zijn. Rolls-Royce biedt inderdaad kleine reactoren aan, gebaseerd op ervaring met kernreactoren voor de Britse marine — een militaire afgeleide.

Terug naar het begin: we willen zo goedkoop mogelijke stroom. Dat betekent een betrouwbaar hoogspanningsnet en grote, beproefde kerncentrales die met waterkoeling functioneren.

Niet kleine, experimentele gesmoltenzoutreactoren waarvan er nog geen enkele commercieel elektriciteit levert.

Als we van olie en gas af willen, bouw dan centrales zoals de 17 die in Duitsland stil staan — en die uitstekend functioneren.

***

Over de auteur.

Peter Rauwerda is ingenieur en politiek adviseur met ruime ervaring op het snijvlak van techniek, bestuur en strategische beleidsvorming. Hij adviseert overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties over complexe vraagstukken zoals energievoorziening, infrastructuur, innovatie en lange‑termijnstrategie. Dankzij zijn technische achtergrond weet hij technische analyses te vertalen naar heldere, uitvoerbare beleidsadviezen.

Rauwerda staat bekend om zijn analytische benadering, zijn vermogen om uiteenlopende belangen te verbinden en zijn pragmatische stijl van adviseren. Hij wordt regelmatig betrokken bij trajecten waarin technische expertise en bestuurlijke sensitiviteit samenkomen.

***