Het Nederlandse klimaatbeleid loopt vast.

15-9-2026

Een klimaatbeleid dat geheel vastloopt — en pronkt met een dode mus

Van een onzer correspondenten.

Het Nederlandse klimaatbeleid loopt vast. Dat is niet de conclusie van een politieke tegenstander, maar van het Planbureau voor de Leefomgeving zelf. Volgens de jaarlijkse doorrekening daalt de uitstoot van broeikasgassen nauwelijks meer, blijven de klimaatdoelen ver buiten bereik en blijft Nederland nog jarenlang afhankelijk van geïmporteerd gas, steenkool en olie.

Al drie jaar achtereen waarschuwt het PBL dat de kans bijzonder klein is dat Nederland het doel voor 2030 haalt: een vermindering van de uitstoot met 55 procent ten opzichte van 1990. De nieuwe plannen brengen daarin nauwelijks verbetering. Voor 2040 ziet het planbureau bovendien een ‘enorme kloof’ tussen de politieke ambitie en het beleid dat daadwerkelijk wordt uitgevoerd.

Het klimaatbeleid als geheel loopt geheel vast, maar de elektrificering van het vervoer wordt naar voren geschoven als bewijs dat de transitie wél werkt.

De oorzaken zijn niet uitsluitend technisch. Volgens het PBL vormen politieke wisselvalligheid en opeenvolgende beleidswijzigingen een belangrijke oorzaak van de stagnatie. Kabinetten vallen, plannen worden controversieel verklaard, prioriteiten verschuiven en bedrijven weten niet meer waarop zij hun investeringen moeten baseren. Het gevolg is precies wat men bij een transitie níét kan gebruiken: onzekerheid, uitstel en een gebrek aan continuïteit.

Daar komen concrete uitvoeringsproblemen bij. Het elektriciteitsnet zit vol, bedrijven en huishoudens staan op wachtlijsten voor een aansluiting en de aanleg van hoogspanningsstations en kabels verloopt te traag. Ook de ontwikkeling van waterstofinfrastructuur en projecten voor het afvangen en opslaan van CO₂ blijft ver achter. Gebrek aan technisch personeel en trage vergunningprocedures maken de kloof tussen doel en werkelijkheid nog groter.

Bij luchtvaart en scheepvaart staat de verduurzaming nog grotendeels in de kinderschoenen.

Het beeld dat uit het PBL-rapport naar voren komt, is daarom vernietigend: Nederland beschikt over ambitieuze doelstellingen, maar niet over een stabiele, betaalbare en uitvoerbare strategie om die doelstellingen te realiseren.

Toch presenteert het PBL één onderdeel als lichtpunt: de verduurzaming van het vervoer. Dieselauto’s gebruiken vaker biobrandstoffen en elektrisch rijden wint terrein. Daardoor is de kans groter geworden dat de vervoerssector zijn tussendoelen haalt. Het PBL schrijft dit toe aan technologische innovatie, Europees beleid en een consequente stimulering (lees: betaald door de burger) van elektrische voertuigen.

Daarmee ontstaat echter een merkwaardige tegenstelling. Het klimaatbeleid als geheel loopt geheel vast, maar de elektrificering van het vervoer wordt naar voren geschoven als bewijs dat de transitie wél werkt. Dat is een vorm van bestuurlijke boekhouding: men presenteert een relatief zichtbaar succes binnen één sector, terwijl de structurele problemen van het totale beleid blijven bestaan. De elektrische auto is daarmee een dode mus waarmee de Haagse beleidsmakers nog proberen te pronken. Niet omdat elektrische voertuigen technisch niets kunnen betekenen, maar omdat ze in de praktijk nog niet de brede, betaalbare en zelfstandige oplossing vormen die de overheid er in de beeldvorming van probeert te maken.

Bovendien gaat het bij ‘elektrificering van het vervoer’ om veel meer dan personenauto’s. In het wegverkeer is batterij-elektrische aandrijving volgens het PBL de belangrijkste optie, met mogelijk een beperkte rol voor waterstof in het zware vrachtverkeer. Maar bij luchtvaart en scheepvaart staat de verduurzaming nog grotendeels in de kinderschoenen. Daar zijn biobrandstoffen, e-brandstoffen, waterstof, ammoniak en methanol in beeld — technologieën waarvan de beschikbaarheid en betaalbaarheid nog hoogst onzeker zijn.

.***