De grootste oorzaak van de verdroging is niet klimaatverandering  maar het waterbeheer zelf.

Marit Nubé 17-8-2026

‘Historische droogte’? Nederland laat zijn water vooral te snel weglopen

Elke zomer keert hetzelfde woord terug in de reguliere media — 'historische droogte' — en meestal met precies één verklaring erachter: het klimaat. Maar er bestaat een tweede, ongemakkelijker en veel beter gedocumenteerde verklaring die je in de droogteberichtgeving nauwelijks hoort: Nederland kampt niet zozeer met een watertekort als wel met een waterbeheerprobleem. Het water is er wél — we laten het alleen te snel wegstromen.

Nederland zit sinds half juli officieel in een situatie van feitelijk watertekort. De afvoeren van de Rijn en de Maas zijn historisch laag, Rijkswaterstaat schaalde op, en er werd een recordhoeveelheid van 15.000 liter zoetwater per seconde naar West-Nederland gestuurd om de oprukkende verzilting tegen te gaan. Toch schuilt er in de cijfers van het KNMI een detail dat de gangbare uitleg onderuithaalt. Uit het attributieonderzoek naar deze zomer blijkt namelijk dat de hoeveelheid zomerregen géén duidelijke dalende trend vertoont; wat wél fors is toegenomen, is de verdamping, simpelweg omdat het warmer is. En dat roept de vraag op die bijna niemand hardop stelt: als het niet structureel minder regent, waar blijft dat water dan?

Nieuwsuur bespreekt slecht waterbeleid
Voor dat antwoord hoef je niet bij dissidenten of complotdenkers te zijn, maar bij de hydrologen die de officiële droogtestudie voor de overheid schreven. In het onderzoek 'Droogte in zandgebieden van Zuid-, Midden- en Oost-Nederland' — uitgevoerd onder de Beleidstafel Droogte en ingebed in het Deltaprogramma Zoetwater — brachten Gé van den Eertwegh en Flip Witte juist de effecten van grondwateronttrekking, ontwatering en afwatering op de droogte in kaart.

Hun conclusie, die Van den Eertwegh eerder in Nieuwsuur bondig samenvatte, is dat de grootste oorzaak van de verdroging niet klimaatverandering is maar het waterbeheer zelf. Nederland is een badkuip, stelde hij, en "de mens trekt de stop eruit". Waterschappen voeren nog altijd te veel water af en ontwateren te veel, vooral afgestemd op de landbouw.

Een lange geschiedenis gaat eraan vooraf
Het bijzondere is dat de overheid dit probleem al decennia kent én benoemt. Al in 1990 nam de Tweede Kamer een motie aan om de verdroging in het jaar 2000 met 25 procent terug te dringen; het Tweede Nationaal Milieubeleidsplan verhoogde dat later tot 40 procent in 2010. Geen van beide doelen is ooit gehaald — 35 jaar aan beloften die telkens weer doorschuiven naar een volgende ronde. Ondertussen erkent het Deltaprogramma Zoetwater met zoveel woorden dat het ernaar streeft dat "minder water via de rivieren in zee verdwijnt" en dat regenwater minder snel moet worden afgevoerd.

De ambitie is dus officieel; het is de uitvoering die achterblijft. En de rekening is zichtbaar in Europa: Nederland haalt de Kaderrichtlijn Water niet, want nul procent van het oppervlaktewater verkeert in een goede ecologische toestand, met 2027 als naderende deadline.

Veroorzaakt Brussel de droogte?
Wie profiteert er dan van die opengetrokken stop? Het antwoord voert naar de bestuurskamers van de waterschappen, waar het peil wordt bepaald. Boeren hadden daar via het stelsel van 'geborgde zetels' lange tijd een gegarandeerde bestuurspositie, en critici wijzen er al jaren op dat het peilbeheer daardoor vooral op de landbouw wordt afgestemd: laag genoeg om het land droog te kunnen bewerken, niet hoog genoeg om water vast te houden voor de droge zomer. Het is een bestuurlijke structuur waarin het belang van snelle afwatering stevig is ingebakken — precies het soort verwevenheid dat het vasthouden van water in de weg zit.

Tegelijk beweegt het Europese beleid de andere kant op. Onder de Natuurherstelverordening uit 2024 wil de EU vóór 2030 minstens 25.000 kilometer rivier weer vrij laten stromen, en in 2025 werd met 603 geslechte barrières een record gevestigd, goed voor bijna 2.300 verwijderingen sinds 2020. Nu gaat het in verreweg de meeste gevallen om kleine, verouderde stuwtjes van onder de twee meter, bedoeld voor vismigratie en biodiversiteit — geen functionele stuwmeren. Van 'Brussel veroorzaakt de droogte' is dus geen direct sprake. Maar het is een eerlijke vraag of het grootschalig weer laten wegstromen van rivieren wringt met de opdracht om juist méér water vast te houden, uitgerekend in het decennium waarin we tegen de tekorten aanlopen.

De sluizen staan wagenwijd open

Die vraag leeft ook buiten de vakwereld. Een binnenvaartschipper ging deze zomer viraal met de klacht dat de sluizen wagenwijd openstaan en elke druppel rechtstreeks de Noordzee in stroomt. Zijn concrete waarneming klopt grotendeels niet: Rijkswaterstaat past bij tekort de verdringingsreeks toe, schut waterbesparend, stremt sluiskolken, sloot de Haringvlietsluizen tegen zoutindringing en zette stuw Hagestein in om extra zoetwater naar het westen te leiden, terwijl het IJsselmeer bewust als grootste zoetwatervoorraad wordt volgehouden. De acute crisisrespons is dus niet het probleem. Maar de vraag onder zijn klacht — waarom laten we dat water eigenlijk gaan? — is wél precies de juiste, en het antwoord ligt niet in de zomer van 2026, maar in het structurele beleid van de decennia daarvoor.

De hitte is echt, en een warmer klimaat maakt de verdamping erger — dat hoort in elk eerlijk verhaal thuis. Maar 'historische droogte' presenteren als een natuurramp die ons overkomt, ontslaat de verantwoordelijken van hun rol. Het water is er grotendeels wél; we voeren het af, we slaan het slecht op, en we weten dat inmiddels 35 jaar. Dat is geen weerbericht. Dat is een beleidskeuze — en die verdient een eerlijk antwoord, geen communicatiecampagne.

NieuwRechts