De Zondagse beschouwing van Jan van Friesland.

In Den Haag klinkt het verheven. Premier Rob Jetten sprak onlangs:

‘We moeten niet meer praten over wat het kost, maar over wat het oplevert — een leefbare aarde, schone lucht, onze toekomst.’

Mooie woorden. Maar aan de pomp klinkt het anders: daar ruikt idealisme naar te dure benzine. De nieuwe klimaataccijns — bijna 21 cent per liter — zou gedrag sturen, maar straft vooral wie géén Tesla bezit. De Nederlander betaalt niet voor het klimaat, maar voor de kas van het Rijk.

Over de grens klinkt een andere toon. Donald Tusk in Warschau:

‘De energietransitie mag niet betekenen dat mensen kou lijden of hun auto moeten laten staan. Wij moeten realistisch zijn — er is geen gezondheid zonder stabiliteit.’

Niet minder ambitieus, maar menselijker. Waar Jetten preekt, luistert Tusk. Waar de Nederlandse premier beknibbelt op politiek draagvlak, investeert de Poolse premier in politiek vertrouwen.

Tusk verlaagt tijdelijk de accijns. Hij spreekt niet over gedragsverandering, maar over bescherming. Niet over doelen, maar over mensen. Zijn realisme is geen zwaktebod, het is herkenning: hij weet dat een volk dat worstelt met de rekening van vandaag, geen boodschap heeft aan troebel-groene visies over 2050.

Het verschil tussen beiden is niet lef, maar blikrichting. Tusk kijkt naar het volk; Jetten kijkt naar het model. De een ziet burgers, de ander cijfers. De eerste brengt rust door begrip, de tweede druk door bijgeloof. En die geloofsijver van de klimaatpolitiek begint te lijken op een nieuwe dogmatiek: hemelse beloften met aardse pijnen. Tusk waarschuwt:

 ‘Het klimaatbeleid mag geen eliteproject worden.’


Intussen gelooft Jetten dat economie en psychologie even maakbaar zijn als het weer. Hij bestuurt alsof ‘vooroplopend’ Nederland een experiment is dat nog slechts op toestemming wacht. De Nederlander betaalt € 2,37 per liter benzine, de Pool € 1,66.

Zo botsen niet alleen twee leiders, maar twee tradities. Nederland – welvarend, zelfverzekerd, overtuigd van zijn voorhoedepositie – maakt van klimaatpolitiek een rekenkundig model. Polen – getekend door armoede en argwaan – maakt er een sociale noodzaak van. Jetten jaagt vooruit, Tusk behoedt.

***