In metrostation Blijdorp hangt een vergeten les: vooruitgang begon hier met het afscheid van de windmolen.
19-2-2026 Simon Rozendaal
Windenergie: onze voorouders wisten wel waarom wind niet werkt
In metrostation Blijdorp hangt een vergeten les: vooruitgang begon hier met het afscheid van de windmolen. Die geschiedenis werpt een opmerkelijk licht op onze huidige energiekeuzes, schrijft Simon Rozendaal.
Het metrostation is een museum van de moderniteit. Op de perrons van station Blijdorp (Rotterdam) hangen panelen van de eerste functionerende stoommachine van Nederland, een fraai bakstenen gebouw met houten uitbouw, dat hier vlakbij in 1786 verrees.
Het minimuseum is tevens een ode aan Steven Hoogendijk, Rotterdams horlogemaker en natuurkundige.
Hij was van de Verlichting en wilde Nederland bevrijden van windmolens. Hij richtte in 1769 het Bataafs Genootschap der Proefondervinderlijke Wijsbegeerte op, met als doel de stoommachine (‘vuurmachine’) in Nederland te introduceren.
De lofzang op de ‘vuurmachine’
Drie jaar later publiceerde Hoogendijk het boekje De groote voordeelen aangetoond, welke ons land genieten zou, indien men vuurmachines in plaats van watermolens gebruikte.
In zijn geschrift prijst Hoogendijk de op steenkool werkende en via stoom functionerende ‘vuurmachine’ aan als een ‘zoo veel vermogend als wonderrijk Werktuig, waarmede in Engeland, Frankrijk en elders, zulk eene groote menigte waters, in zulk eenen korte tijd tot verbazende hoogtes opbrengt’.
Toen stoom de wind versloeg
Het stoomgemaal werd tegengewerkt door boeren in de polders Blijdorp en Cool die bang waren voor de vooruitgang (‘een vuurspuwend monster’) en vreesden dat hun koeien minder melk zouden geven. Maar het stoomgemaal deed het bijzonder goed.
Hij had driemaal (herhaal: driemaal!) zoveel vermogen als de windmolens die voorheen werden gebruikt en pompte met elke slag 3.000 liter vanuit de polders omhoog naar de nabijgelegen Rotterdamse Schie.
Windenergie: argumenten die verrassend modern klinken
In zijn boekje gebruikt Steven Hoogendijk argumenten tegen windenergie, die tweeëneenhalve eeuw later uiterst modern overkomen. De natuurkundige constateert allereerst dat ‘vuurmachines’ altijd functioneren.
Windmolens alleen als de wind waait. Verder kon een windgemaal het water maar 1 tot 1,5 meter oppompen, terwijl een stoommachine makkelijk 3 tot zelfs 6 meter haalt.
Daarnaast kon je een stoommachine overal neerzetten, terwijl windmolens altijd uit de buurt van hoge bomen, dijken en gebouwen moesten blijven.
Weinig ruimte, hoge kosten
Verder zijn de bemalingskosten lager. Een nog steeds actueel bezwaar: er is met windenergie meer grondoppervlak nodig, waardoor minder land overblijft voor de landbouw, veeteelt en huizen. Pikant detail: de natuur noemt Hoogendijk totaal niet.
Dit weekblad heeft een eerbiedwaardige historie in het verzet tegen wind, in de voetsporen van onze Rotterdamse horlogemaker. Ik heb er zelf talloze stukken aan gewijd (omslagartikel in 2013: ‘Waarom wind niet werkt’), wijlen Nic van Rossum tikte zijn vingers blauw tegen de ‘vogelgehaktmolen’.
De prijs van wind op zee
Mooi woord, maar erger nog dan de ravage die molens aanrichten onder de grootste roofvogels is die onder de kleinste walvissen. In de Noordzee wemelt het van de bruinvissen. Ze hebben gevoelige oren en worden eerst doof en gaan dan dood door het heien. Algemeen bekend, nauwelijks ophef.
Noordzeelanden hebben in 2018 nota bene afgesproken dat 5 procent van de bruinvissen mag overlijden door windmolenparken.
In Blijdorp begon de moderne tijd en namen we (voorlopig) afscheid van wind. Het duurde overigens nog lang voor de zo evident betere stoommachine het land had veroverd.
Pas in 1890 (meer dan een eeuw na dat eerste stoomgemaal) waren er 450 en had steenkool wind vervangen.
Energietransities verlopen traag, zoals energiedeskundige Vaclav Smil in zijn boeken stelt. Zelfs van weinig vermogen (wind) naar veel (steenkool). Laat staan de omgekeerde route die we nu volgen.
Terug naar de wind, tegen beter weten in
Nederland heeft veel aan de windmolen te danken. De Gouden Eeuw, de inpoldering van de Beemster, de suprematie van de Republiek – het was ondenkbaar geweest zonder molens (en zonder turf).
Maar toen er eenmaal een beter alternatief was, zeiden onze voorouders adieu tegen de windmolen. Zij begrepen dat ze te weinig vermogen hebben en te vaak niet leveren.
Dat maakt het des te merkwaardiger dat wij er de hele Noordzee, dat natuurgebied waarvoor we een speciale verantwoordelijkheid dragen, mee vol zetten en dat voor hallucinante bedragen.
Demissionair minister Sophie Hermans (VVD) zegde op de valreep 4 miljard euro subsidie toe voor één park. Hoe heet die partij ook al weer die benadrukte dat windmolens niet op wind, maar op subsidie draaien?
Elsevier
1 reacties :
Het huidige energiebeleid heeft niets meer te maken met rationeel denken, maar alles met het verdienmodel. Stop vandaag de subsidies en morgen is het afgelopen met die zogenaamde groene onzin. De subsidies gaan naar partijen die enorm veel verdienen aan de subsidies. Sophie Hermans moet dat weten want zo dom kan zelfs zij niet zijn, dus het mes zal wel aan twee kanten snijden en voor wat hoort wat, de onnozele burgers betalen wel.
Een reactie posten