Renske Leijten (SP) liet gisteren bij Nieuws van de Dag het woord “eerlijk” vallen........

De eerlijk verdeelde giftaart: hoe de Spreidingswet de samenleving sloopt

We moeten nieuwe bestuurders gaan Spreiden over het land. Of dat er nog in zit moet blijken bij de volgende verkiezingen

Sietske Bergsma Feb 21, 2026

Het maakt eigenlijk niet uit wie het dit keer zei, maar het was Renske Leijten (SP) die gisteren bij Nieuws van de Dag het woord “eerlijk” liet vallen. Dat het “eerlijker” is als we de Spreidingswet toepassen, en dat die wet er om die reden is gekomen. Omdat anders “armere gemeenten” zoals Ter Apel vooral de lasten blijven dragen van de asielinstroom. En dit riedeltje hoor ik vaker, en overal. Het is nu wel helder. Van capabele politici zoals Leijten tot aan de hoogste organen van de macht, er wordt in feite nog maar één criterium toegepast om de grootste crisis van onze tijd het hoofd te bieden:

we are all in this together.

Verenigd fucked.

En blijkbaar werkt die boodschap, want al die goedzakkigere mensen die nog op gevestigde partijen stemmen praten het allemaal na: “Je kan niet het probleem neerleggen bij een paar gemeenten, dat is niet eeeeerlijk”. En daarmee is de kous af, het debat gesmoord en de zeldzame AZC-weigeraar tot paria gemaakt. Dat schept maar duidelijkheid! Behalve gelijkheid is duidelijkheid namelijk ook een breed gedragen goed in onze samenleving. Ook voor duidelijkheid gaan we in dit land de loopgraven in. Erger nog dan de afbraak van je land is als die niet vooraf duidelijk is afgesproken.

Het moet maar eens afgelopen zijn met deze onzin. De drogredenen, de propaganda en de emotionele chantage. Want het gekunstelde draagvlak voor de Spreidingswet is alleen gebouwd op het valse sentiment dat wij zonder die wet anderen opzadelen met problemen. Knap bedacht, maar I see what you did there. De wet is een pyromaan die eist dat iedereen zich als vrijwilliger bij de brandweer aanmeldt terwijl hij tegelijk het water afsluit en de lucifers groots inslaat.

Maar brandweermannetjes zijn we! Naastenliefde-verleners voor als de pleuris uitbreekt.

De werkelijke veroorzakers van de problemen (de lijst is te lang om op te noemen) gaan vrijuit of blijven buiten schot. De Nederlandse bevolking mag vervolgens vanuit schone principes handelen die in de bestuurlijke top, ook op gemeenteniveau, niet gelden. Want, en dat is nog zoiets, bestuurders hebben geen keuze uit te voeren wat de wet voorschrijft. Zo zeggen ze. Die uitvlucht wordt altijd met een zucht van verlichting te berde gebracht. Gewapend met ambtsketen, christelijke partijnaam of ‘de rechtsstaat’ voelen ze zich heel wat tegenover een boze groep gedupeerden en ontheemde burgers. Die je als bestuurder na de zoveelste fop-inspraakavond ook nog even van racisme en extremisme kunt beschuldigen. Wel zo duidelijk. Er wordt, om die top te beschermen, een bovenmenselijk, moreel beroep op ons gedaan in de hoop dat we goed, maar vooral gek en slaafs genoeg zijn om de scam niet te doorzien.

Want dat ís de Spreidingswet in de kern: een malicieuze manier om een onwenselijke situatie in ieder geval eerlijker te maken. Het probleem is alleen dat daarmee de onwenselijke situatie niet alleen niet wordt opgelost, maar ook verder verslechterd. Want dingen kunnen namelijk tot in het oneindige ‘eerlijk’ gaan. Een aardappelschil kun je bijvoorbeeld nog steeds eerlijk verdelen tussen tien hongerige mensen. De schil wordt daarmee nog geen maaltijd maar niemand is slechter af dan de ander. En je hebt niemand opgezadeld met een probleem!

Want laten we wel wezen, we zijn hier geen appeltaart eerlijk aan het verdelen. Geen overschot aan middelen, leefruimte en privileges. De taart is giftig en rijst door. De maatschappij wordt steeds verder ontwricht. Hele wijken en dorpen worden opgeschrikt door vreemdelingen die in honderdtallen aan geen wet of regel gehouden zijn. De autoriteiten weten vaak niet eens wie die mensen zijn. Ze staan buiten de orde, maar infiltreren er wel in. En niemand weet waar het stopt, en of het stopt, en hoe veel erger het nog gaat worden.

En als de inbraken, diefstallen, bedreigingen, aanrandingen en verkrachtingen toenemen (wat een kwestie is van de statistische lijn doortrekken), wie klopt zich dan nog op de borst uit deugdzaamheid, uit het feit dat het “eerlijk” gegaan is? Wanneer en welke wet krijgt er dan ineens wél voorrang op de heilige Spreidingswet? Een noodwet zeker. Met lockdowns en “Blijf Thuis” matrixborden.

Maar misschien is dat niet eens nodig, want aan iedereen die zich niet schuldig maakt aan oneerlijk gedrag wordt straks een bedrag van duizend euro uitgekeerd. Dat gebeurt nu al. Voor extra sloten op je deuren en camera’s in je voortuin. Dat nobele gebaar van gemeentes betekent natuurlijk nog niet dat je het recht in eigen hand mag nemen, want alleen de overheid heeft het geweldsmonopolie. Dus als een vreemdeling over je prikkeldraad klimt moet je hem alsnog met alle egards ontvangen. En ook als er verderop weer een meisje als Lisa wordt vermoord, een woonexperiment met statushouders uit de hand loopt of je winkel wordt leeggeroofd, dan kunnen we er op rekenen dat bestuurlijk Nederland de verantwoordelijkheid bij ons legt. Want met dat losgeld hebben ze zichzelf vrijgekocht van elke blaam.

Geloof maar dat wij de kop van Jut worden. Wij ‘wilden’ dit staat er over vijf jaar in de krant. Via de misplaatste gedachte van ‘gedeelde smart is halve smart’ denken de armzaligen van geest in dit land ons nu nog te betrekken in wat lijkt op een gedeelde verantwoordelijkheid. En dat is precies wat al die politici op tv en in de kranten bij gebrek aan moed, daadkracht en realiteitszin elkaar napraten.

Tot slot, ‘eerlijk’ beleid werkt op geen enkel maatschappelijk terrein. En toch, het principe van ‘eerlijk’ in de zin van gelijkheid klinkt steeds vaker als argument door in politiek beleid, en niet meer alleen bij het verhogen van de belastingen. Zoals “het eerlijker maken van box 3″ (VVD, coalitieakkoord 2026). Het geldt ook in het kader van herverdeling, lastenverlichting, klimaatmaatregelen of correctie van ervaren onrechtvaardigheid, zoals bijvoorbeeld bij vrouwenquota en andere vormen van positieve discriminatie. Het komt voort uit een kinderlijke kijk op de wereld. Wie kan er immers tegen eerlijk zijn? Als het eerlijk gaat, dan is het sowieso rechtvaardig is de gedachte. Niet of het beleid de maatschappij als geheel dient en vooruit helpt is leidend. We pakken je zak met honderd knikkers af, maar uit die zak krijg je wel evenveel knikkers terug als je buurman heeft. Die onvolwassen kijk op hoe de wereld werkt is een voordeel voor de macht. Eerlijk beleid is altijd diefstal. Het universum draait niet op eerlijk (beter begrepen als fairness in het Engels), of op principes van gedeelde smart. Het beste wat we kunnen bereiken is dat zo veel mogelijk mensen het goed hebben.

Eerlijk spreiden, verdelen, herindelen, innen en ingrijpen is geen fundamenteel, organiserend principe voor hele samenlevingen, economieën, organisaties of politieke systemen, om de eenvoudige reden dat het geen rechtvaardigheid nastreeft, geen doel dient. Er zijn ook maar een paar denkstappen voor nodig om te erkennen dat iedereen arm, ziek of dood eindigt als we alles zo eerlijk mogelijk willen verdelen. De mechanismen van ressentiment, rancune, machtsmisbruik en uitbuiting krijgen alle ruimte waar “eerlijk” als streven geldt. De miljoenen doden onder Mao, Stalin en Pol Pot kunnen het niet meer navertellen.

Het enige eerlijke aan dit alles is de puinhoop die we straks onder ogen moeten komen. En dat we uit die puinhoop hopelijk een hoop nieuwe bestuurders gaan Spreiden over het land. Of dat er nog in zit moet blijken bij de volgende verkiezingen in maart. Eerlijke verkiezingen, als het even kan.