Gebakken lucht Franca Damen

Stikstof is eigenlijk maar gebakken lucht. 

Franca Damen 27-8-2025

Gebakken lucht LTB 2025/30 

Stikstof is eigenlijk maar gebakken lucht. Dat dacht ik toen ik de voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State (Afdeling) over de rekenkundige ondergrens voor stikstof las. De Afdeling zegt namelijk dat duidelijk is 'dat er stikstofemissie en dus ook stikstof depositie op een Natura 2000-gebied plaatsvindt'. 

En dat de omstandigheid 'dat depositiebijdragen als gevolg van een emissiebron in bepaalde gevallen niet kunnen worden gemeten' niet betekent 'dat de depositie niet op een zo adequaat mogelijke manier kan worden berekend en ingeschat op basis van diverse relevante factoren'. 

Dus ook al kan stikstofdepositie niet worden gemeten, dan moeten we er toch van uitgaan dat er stikstofdepositie is. Het enkele feit dat een activiteit stikstofemissie veroorzaakt, lijkt bepalend te zijn omdat er dan ook stikstofdepositie op Natura 2000-gebied zou plaatsvinden. Misschien schets ik het wat kort door de bocht, maar zo komt de voorlichting van de Afdeling op mij over. 

En toen dacht ik: stikstof is eigenlijk maar gebakken lucht. Want ook al kan onder de rekenkundige ondergrens van 1 mol/ha/jaar geen causaliteit tussen emissie en depositie worden aangetoond, dan moeten we toch van het bestaan van die causaliteit uitgaan. 

Volgens de Afdeling moet daarom ook bij de toepassing van de rekenkundige ondergrens worden gemotiveerd 'dat op grond van objectieve gegevens kan worden uitgesloten dat het ter beoordeling staande project significante gevolgen voor het desbetreffende Natura 2000-gebied heeft'. 

Dan is dus alsnog voor ieder individueel project een ecologische beoordeling vereist die gebaseerd moet zijn 'op de beste wetenschappelijke kennis ter zake. Er moet dus voldoende wetenschappelijke zekerheid zijn over het mogen gebruiken van de ondergrens van 1 mol/ha/jaar bij de beoordeling of zich significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden voordoen'. 

Volgens de Afdeling is het een risico dat de rekenkundige ondergrens door de bestuursrechter 'niet zal worden gekwalificeerd als een rekenkundige ondergrens, maar moet worden beschouwd als een beleidsmatig gekozen drempelwaarde'. Dan wordt het dus opnieuw een PAS-fiasco. Ik waag te betwijfelen of de rekenkundige ondergrens kan worden gekwalificeerd als een drempelwaarde. 

Prof. Petersen heeft immers onderbouwd dat de rekenkundige ondergrens 'een ondergrens is vanuit de (atmosferische) mode/wetenschappen waaronder geen causaal verband meer aangetoond kan worden tussen de ingevoerde emissie en de berekende depositie. Onder deze ondergrens kunnen mode/resultaten wetenschappelijk gezien niet van nul worden onderscheiden en worden ze dus op nul afgerond' (zie de reactie van prof. Petersen op de peer-review). ' ( ... ) onder de rekenkundige ondergrens [kan] causaliteit tussen emissie en depositie niet[ ... ] worden gedetecteerd waardoor er sprake is van schijnzekerheid; daarom moeten berekende deposities onder die grens worden afgerond naar  Artilcelen nul' (zie het expertoordeel van prof. Petersen). 

Als de causaliteit tot stikstofdepositie niet kan worden aangetoond, waarom moet dan toch van stikstofdepositie worden uitgegaan? Dat is iets anders dan de situatie waarin de causaliteit tot stikstofdepositie wél kan worden aangetoond maar ervoor wordt gekozen om die (gedeeltelijk) vrij te stellen van een natuurvergunningplicht. Dan betreft het een drempelwaarde zoals bij het PAS. De rekenkundige ondergrens zou anders moeten zijn. Maar dat betwijfelt de Afdeling dus. 

Het kabinet lijkt van de 'gebakken lucht' alsnog 'lucht' te willen maken. Er is namelijk wéér een koerswijziging aangekondigd. 'Het kabinet vervangt de stikstofdoelen in de Omgevingswet door emissiedoelen die worden vastgelegd in een wettelijk verplicht programma. In dat programma worden ook de maatregelen opgenomen om die doelen te bereiken. Op die manier verlegt het kabinet de focus van het sturen op stikstofneerslag naar het sturen op stikstofuitstoot', zo is te lezen in een nieuwsbericht van de Rijksoverheid van 11 juli 2025. 

Het kabinet wil er graag haast mee maken, want er is vanaf 14 juli 2025 meteen een wetsvoorstel voor (internet)­ consultatie gepubliceerd. 

Door te sturen op emissie (uitstoot) in plaats van depositie (neerslag) wordt de 'gebakken lucht' (depositie) alsnog 'lucht' (emissie). Van emissie is namelijk duidelijk en (beter) meetbaar dat die plaatsvindt, terwijl dat bij depositie niet zo is. Naar mijn mening kunnen emissies echter niet bepalend zijn in de natuurbeschermingswetgeving. Die wetgeving ziet namelijk op de bescherming van Natura 2000-gebieden. Daarbij gaat het dus om het effect (de depositie) op een Natura 2000-gebied en niet om wat wordt geëmitteerd (uitgestoten). Emissies zeggen niet direct iets over depositie op Natura 2000-gebied. 

Het wetsvoorstel bevat naar mijn mening overigens ook een positief punt. De omgevingswaarden voor stikstof (reductiedoelen voor stikstofdepositie) worden namelijk geschrapt. Die zijn volgens het kabinet in de praktijk niet haalbaar, duidelijk en realistisch gebleken. Dat was ten tijde van het wetsvoorstel voor het invoeren van de omgevingswaarden voor stikstof niet anders, maar daar dacht het toenmalige kabinet anders over. 

Het huidige kabinet heeft in het stikstofbeleid gelet op de koerswijzigingen het nodige lef. Hoe dat uit zal pakken, zal - als de Tweede en Eerste Kamer instemmen met de koerswijzigingen (wetsvoorstellen) - uiteindelijk blijken uit uitspraken van de Raad van State ...

Franca Damen is advocaat bij Damen Legal