Van een onzer correspondenten.

Nederland wil op de klimaattop in Antalya graag verschijnen als de verlichte klimaatnatie: met een delegatie onder leiding van Stientje van Veldhoven (D66), een routekaart voor de afbouw van fossiele brandstoffen en een retoriek over samenwerking, rechtvaardigheid en transitie. Maar dat positieve zelfbeeld wordt ondergraven zodra Nederland zich laat fotograferen naast Recep Tayyip Erdoğan — een president die klimaatcrisis internationaal als existentiële ramp presenteert, maar in eigen land de mensen die ertegen protesteren laat opsluiten, beboeten en intimideren.

In Turkije staat klimaatalarmisme gelijk aan terreur tegen staat.

Erdoğan gebruikt op COP31 grote woorden dat de klimaatcrisis de diepste crisis is die de mensheid kent, en dat rijke landen meer moeten betalen voor de schade die kwetsbare landen ondervinden. In die zin raakt zijn opvatting ook onze portemonnee. Maar Erdoğans klimaatalarmisme wordt thuis ondermijnd door de manier waarop hij met kritiek omgaat. In Akbelen, in de provincie Muğla, verzetten bewoners en activisten zich al jaren tegen de uitbreiding van een bruinkoolmijn die bossen, olijfgaarden en landbouwgrond bedreigt. In 2023 zette de politie volgens Human Rights Watch traangas en waterkanonnen in tegen vreedzame demonstranten; minstens veertig mensen werden gearresteerd en tegen minstens 55 anderen liep een strafrechtelijk onderzoek. Klimaatalarmisme staat voor Erdogan, waar het gaat om demonstraties, gelijk aan terreur tegen de staat..

Het meest schrijnende voorbeeld is Esra Işık, dochter van de bekende lokale verzetster Nejla Işık. Zij werd gearresteerd tijdens een protest tegen een nood-expropriatiebesluit dat zes dorpen raakte, zat 42 dagen in voorarrest en werd veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. Haar moeder beschrijft jaren van verzet waarin bewoners waterkanonnen, traangas en legerinterventies meemaakten — terwijl de mijn toch werd doorgezet.

Dat is geen randgeval. Het is het patroon van een staat die klimaat als prestige-project gebruikt, maar de burgers die de reële gevolgen ervan zeggen te ondervinden — vervuilde lucht, verloren bos, bedreigde olijfgaarden — niet vrij laat protesteren.

Een tweede voorbeeld is het Perşembe-plateau in het noordoosten van Turkije, waar bewoners in 2026 protesteerden tegen goudexploratie en aanverwante mijnbouwplannen. Human Rights Watch meldt dat veiligheidstroepen ook daar vreedzame demonstranten met traangas, waterkanonnen en pepperspray uiteen dreven.

Daarnaast werden demonstranten, advocaten en journalisten aangehouden, beboet en geïntimideerd met willekeurige identiteitscontroles. De aanklachten — illegale vergadering, obstructie van ambtenaren, overtreding, het verspreiden van ‘nepnieuws’ — laten zien dat de repressie niet alleen fysiek is, maar ook juridisch en vanuit de optiek van de staat: strafbaar.

Nederland presenteert zich op COP31 als voorloper: het wil fossiele brandstoffen afbouwen en andere landen overtuigen hetzelfde te doen. Maar die morele houding wordt dun zodra Nederlandse vertegenwoordigers zich laten fotograferen met Erdoğan zonder ook publiek de repressie tegen klimaat- en burgerprotest aan de orde te stellen.

Want wat is een klimaattop waard als de mensen die het hardst door vervuiling zeggen te worden geraakt, niet vrij kunnen protesteren? Nederland wil graag de les lezen over fossiele uitstoot, maar zwijgt te vaak over de voorwaarde waarop goede klimaatpolitiek rust: vrijheid om te klagen, organiseren en weerwoord te geven. In Turkije staat klimaatalarmisme gelijk aan terreur tegen de staat.

Van Veldhoven (D66) mag niet zwijgen.

***