Er zijn momenten waarop een maatschappelijke boodschap niet meer overtuigt omdat ze uitgeput raakt. Niet omdat het klimaat geen rol meer speelt, maar omdat het frame — de eindeloze oproep, de schuldvraag, de moraal, de rampentaal — zijn kracht helemaal heeft verloren. Wie goed luistert, hoort die vermoeidheid in de stemmen van wie de boodschap ooit het luidst verkondigden. In de politiek gaat het amper meer met de grote woorden over klimaat. Er is sprake van een groene ontkerkelijking.


Neem oceanograaf Erik van Sebille, hoogleraar Oceanografie & Public Engagement in Utrecht en een zelfverklaard klimaatactivist. In de nachtradio sprak hij onlangs over oceaanstromen, plastic en klimaat — maar vooral ook over communicatie. Zijn zorg was dat jonge onderzoekers afhaken omdat de eindeloze morele oproep hen kennelijk minder aanspreekt dan de vorige generatie.

De scholierenstakingen voor het klimaat waren ooit een wereldwijde moraal-politieke golf: jonge mensen die de volwassen wereld de les lazen. Die golf is helemaal verdwenen.

Van Sebille noemt zichzelf klimaatactivist. Hij staat daarmee in een traditie waarin de wetenschapper niet alleen onderzoekt en uitlegt, maar ook deelneemt aan de strijd. Die praktijk is bij Extinction Rebellion herkenbaar: straatblokkades, sit-ins, klimaatluchtalarmen, acties tegen fossiele subsidies en fossiele sponsoring. En spandoeken met teksten als ‘Stop fossiele subsidies’, ‘Gaskraan dicht’ en ‘Stop killing us.’

De wetenschapper ziet inmiddels iets essentieels: zijn boodschap komt volgens hem vooral nog over in één-op-één gesprekken, niet in de grote verhalende machines van campagnes, slogans en alarmerende uitzendingen. Dat is een opvallend inzicht van iemand die juist in het publieke debat wil staan met zijn gedram.

Nog opvallender is de existentiële noodzaak aan een digitale tweede ik. Jan Rotmans, de ongeneeslijk zieke transitiehoogleraar van Rotterdam en klimaatalarmist van het eerste uur, laat met kunstmatige intelligentie een ‘digitale tweeling’ van zichzelf bouwen. Die moet straks lezingen kunnen geven en vragen kunnen beantwoorden, zodat zijn kennis over maatschappelijke veranderingen wordt doorgegeven aan toekomstige generaties.


Dat is zeer aangrijpend: een mens die zijn immense levenswerk niet wil laten verdwijnen en zoekende is naar een vorm van voortbestaan.

Maar het is ook diep triest. De man die decennialang de samenleving wilde laten ‘transitiëren’, slaat nu de hand aan zichzelf — van levende Rotterdammer naar een beschikbaar digitaal orakel dat je terug kunt spoelen. Dat zijn gedaante nu kunstmatig moet worden bewaard, zegt iets over de teloorgang van het alarmisme. De zeemansverhalen zijn kennelijk niet langer sterk genoeg om zichzelf voort te planten; ze hebben een digitale bewaarder nodig. Bij de Efteling heet dat 24/7 uit de luidspreker ‘Papier hier’

Ha, hier hoort de ‘KlimaatRutte’ van De Correspondent natuurlijk ook bij: een deepfake-premier die in 2021 vanuit een AI-torentje verregaande klimaatmaatregelen aankondigde, waarbij de echte Rutte zweeg. Die toerde rond met een appel op de fiets, wist hij veel. De uiterst bezorgde journalisten van toen noemden deze malligheid een noodkreet aan de politiek.

De scholierenstakingen voor het klimaat waren ooit een wereldwijde moraal-politieke golf: jonge mensen die de volwassen wereld de les lazen. Die golf is helemaal verdwenen. Nu klinkt het sonore geluid van de fatbikes. Zo kunnen we doorgaan: veel klimaatburgemeesters zijn inmiddels Sinterklaas. En de warme truiendag is ook op retour: ‘Verwarm jezelf, niet de wereld.’

De klimaatdrammertrui van Jetten is trouwens nog altijd te koop in de webshop van D66. Nog niet uitverkocht.

***