De mens belast de Aarde met satellieten in de buitenlagen van onze atmosfeer. Kan dit van invloed zijn op ons klimaat?
10-10-2026
Ruimtepuin – een tikkende tijdbom
Door Ap Cloosterman.
De mens belast de Aarde met satellieten in de buitenlagen van onze atmosfeer. Kan dit van invloed zijn op ons klimaat? En wat te denken van vliegtuigstrepen?
De Aarde wordt omringd door meer dan 11.000 Starlink-satellieten. De Starlink-satellieten worden door SpaceX ontworpen, gebouwd en gelanceerd. SpaceX gebruikt hiervoor voornamelijk zijn Falcon 9-raketten.
Starlink satellieten.
Elon Reeve Musk (Pretoria, 28 juni 1971) is een Zuid-Afrikaans–Canadees–Amerikaans ondernemer en investeerder. Hij is de oprichter van SpaceX, huidige eigenaar van X (voorheen Twitter).
Volgens de actuele CelesTrak/SATCAT-catalogus, gebaseerd op gegevens van de Amerikaanse Space Force/18th Space Defense Squadron, bevinden er zich momenteel (24 september 2026) ongeveer: 17.075 satellieten in de ruimte.
Zonder uitzondering bevinden de satellieten zich allemaal in de buitenste lagen van onze atmosfeer. De lancering betreft veelal een satelliet megaconstellatie (een grote groep satellieten in één ruimtevaartuig).
Satellieten zijn zowel in de Exosfeer en Thermosfeer gestationeerd. De meeste satellieten bevinden zich op een hoogte van 480 km.
Onze atmosfeer.
Er heerst hier geen absoluut vacuūm en dat betekent dat door wrijving met de aanwezige spaarzame lucht de snelheid afneemt en satellieten het risico lopen om in de richting van de Aarde te vallen. Met stuwraketten wordt af en toe de snelheid weer op peil gebracht.
De satellieten vervuilen de atmosfeer met metaalresten die vrijkomen bij de terugkeer en verbranding in onze atmosfeer waardoor de aardbaan tot aan de rand van het Kesslersyndroom is gebracht.
Bij een Kesslersyndroom ontstaat veel ruimtepuin door botsingen tussen objecten dat steeds nieuwe brokstukken veroorzaakt. Die brokstukken kunnen vervolgens weer andere satellieten raken, waardoor een kettingreactie ontstaat.
Landen als China, Rusland, India en de VS hebben met behulp van een antisatellietwapen bewust satellieten in de ruimte vernietigd waardoor de ruimte is vervuild met een enorme hoeveelheid ruimte puin. Zie afbeelding 1.
Ruimtepuin: een tikkende tijdbom.
Ruimtepuin vliegt met een enorme snelheid rondom de Aarde: 25.000 – 29.000 km/uur. Een klein stukje ruimtepuin van slechts enkele centimeters kan daardoor enorme schade veroorzaken aan een satelliet en zeker aan het ISS ruimtestation.
Ter vergelijking: een kogel uit een geweer gaat grofweg 3.000–4.000 km/uur.
De vernietiging in 2007 van de Chinese weersatelliet Fengyun-1C veroorzaakte de grootste hoeveelheid puin in een baan om de Aarde.
Rusland vernietigde in 2021 de eigen satelliet Kosmos 1408. Daarbij ontstond eveneens veel ruimtepuin en moesten astronauten in het ISS zich tijdelijk voorbereiden op mogelijk gevaar.
De satellieten zelf hebben tijdens hun verblijf in de ruimte waarschijnlijk maar een zeer klein direct klimaateffect.
Satellieten vervullen voor de moderne mens belangrijke taken op het gebied van: Internet/breedband; Communicatie; Navigatie; Aardobservatie; Wetenschap; Militair/intelligence; Weersvoorspellingen.
Welke verbrandingsgassen ontstaan bij de raketlancering en de verbranding van de satelliet bij terugvallen op Aarde?
● Bij raketlanceringen zijn het de volgende verbrandingsstoffen die vrijkomen: CO2, CO, waterdamp, stikstofoxiden en roetdeeltjes. Waterdamp is een veel sterker broeikasgas dan CO2!
● Bij de verbranding van satellieten in onze atmosfeer komt o.a. aluminiumoxide (Al2O3)vrij. Aluminiumoxide is een wit poeder en is niet acuut giftig of toxisch bij inademing, maar het is wel mechanisch schadelijk voor de luchtwegen. Het inademen van het poeder moet dus strikt worden vermeden vanwege fysieke irritatie en langetermijn risico’s. De langetermijneffecten van de steeds grotere satelliet-constellaties zijn nog onderwerp van onderzoek.
De eerste grote Starlink-lancering vond plaats op 23 mei 2019, toen SpaceX 60 satellieten tegelijk in een baan bracht.
Er is wél een nieuw milieuprobleem ontstaan dat vroeger vrijwel verwaarloosbaar was: Duizenden satellieten → voortdurend nieuwe lanceringen → voortdurend oude satellieten die terugkeren → materiaal komt in de atmosfeer terecht.
Uit onderzoek is gebleken dat Al2O3 deeltjes invloed hebben op:
● de chemische samenstelling van de stratosfeer;
● de ozonlaag;
● de hoeveelheid zonnestraling die wordt geabsorbeerd;
● de temperatuur en circulatie van de hogere atmosfeer.
En dan te weten dat SpaceX een aanvraag heeft gedaan voor de lancering van 30.000 satellieten! 30.000 satellieten vormen een nieuwe, potentieel belangrijke bron van materiaal in de hoge atmosfeer waarvan de lange termijneffecten nog onvoldoende bekend zijn! Onze kennis over de mogelijke gevolgen is nog verre van voldoende!
Hoeveel aluminiumoxide komt er vrij bij de verbranding van 17.000 satellieten (in de toekomst kunnen dit er wel eens meer dan 30.000 zijn!)
Gemiddeld weegt een (Starlink)satelliet 730 kg. Voor de overige satellieten houd ik ook 730 kg aan. Het totaal gewicht van 17.000 satellieten is dan: 17.000 x 730 kg = 12410000 kg = 12410 ton.
Een satelliet bevat 30 à 35% Aluminium. Met 30%: 12410 ton x 30% = 3.723 ton Aluminium.
Satellieten worden gemiddeld na 5 jaar uit de ruimte verwijderd. Onderzoek heeft uitgewezen dat slechts 32% Aluminium geoxideerd wordt tot Al2O3. Dit betreft dus: 0.32 x 3.723 = 1.191 ton Aluminium/ Per jaar gaat het dan om 1.191/5 = 238 ton Aluminium per jaar.
Wat kan de invloed zijn van de verbranding van 238 ton Aluminium op ons klimaat?
Aluminium oxideert (verbrandt) in de onderste lagen van onze atmosfeer volgens de chemische reactie 4Al + 3O2 → 2Al2O3. Hierbij ontstaan temperaturen tussen 1600 en 3800⁰C.
Deze hoge temperaturen vormen ook een (zij het kleine) blokkade voor ontsnappende aardwarmte en draagt dus enigszins bij aan de opwarming van de Aarde.
Bij de verbranding van 238 ton aluminium ontstaat per jaar 449,7 ton Al2O3, dat als stof in onze atmosfeer terecht komt. Helaas is niet te zeggen of dit problemen voor onze gezondheid veroorzaakt: er is nog bar weinig hierover bekend!
Wel kunnen deze witte poederdeeltjes uitgestraalde warmte vanuit de Aarde reflecteren en dus een kleine deeloorzaak zijn van de opwarming van de Aarde.
Interessant is de vergelijking met meteoroïden die in onze atmosfeer verbranden. Dit is ongeveer 11.760 ton per jaar. Meteoroïden bevatten gemiddeld 1,2% Aluminium en dit komt neer op 141 ton Aluminium per jaar.
Bij verbranding ontstaat hierbij 266,4 ton Al2O3. De vervuiling van onze atmosfeer met Al2O3 door de huidige verbranding van satellieten is een factor 1,7x hoger dan door de verbranding van meteoroïden.
De invloed op het klimaat door vliegtuigstrepen
Condens strepen zijn een stuk schadelijker voor ons weer dan mensen denken.
„Vliegtuigstrepen zijn in feite kunstmatige ijswolken”, legt Vincent Meijer uit, onderzoeker aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft.
“De witte strepen achter vliegtuigen heten condensstrepen (contrails). Ze ontstaan wanneer de hete, vochtige uitlaatgassen van vliegtuigmotoren zich mengen met zeer koude lucht op grote hoogte.
Waterdamp condenseert en bevriest tot kleine ijskristallen. Betreffende uw berekening over de totale uitstoot van waterdamp: de directe water-uitstoot van vliegtuigmotoren is maar een klein deel van de hoeveelheid water die zich uiteindelijk in een condens streep bevindt in de vorm van ijs. Het grootste deel van het water komt uit de omliggende lucht.”
Deze hoge ijswolken laten het zonlicht overdag wel door naar de Aarde, maar houden de opstijgende warmte van de Aarde als een dikke deken vast. Overdag kunnen contrails een deel van het zonlicht terugkaatsen naar de ruimte. Dat heeft een verkoelend effect.
Zowel overdag als ’s nachts kunnen ze warmtestraling van de Aarde tegenhouden. Daardoor blijft er meer warmte in de atmosfeer: een opwarmend effect.
De oplossing?
Om die gebieden heen vliegen. „Je kunt die vochtige regio’s zien als een soort pannenkoeken in de lucht: heel breed, maar vaak niet heel dik. Soms hoeft een piloot maar een paar honderd meter hoger of lager te gaan vliegen om zo’n gebied compleet te missen. Een klein beetje stijgen of dalen doen piloten nu ook al als er turbulentie is. We zitten echt op de juiste weg, aldus Vincent Meijer. Er wordt ontzettend hard gewerkt aan betere detectie met satellietbeelden, slimme algoritmes en AI.”
Bron: Demi de Ruiter – de Stentor
Het ontwijken van vochtige regio’s door vliegtuigen is daarmee een hot item geworden!
Op dit moment zijn er wereldwijd zo’n 100.000 à 250.000 vluchten per dag, afhankelijk van het seizoen, vakanties en de dag van de week. Militair vliegverkeer is hierbij niet vermeld. In het jaar 2000 waren er wereldwijd gemiddeld tussen de 50.000 en 60.000 commerciële vluchten per dag. In 1980 waren dit er 30.000 tot 50.000 per dag.
In 2025 is er wereldwijd 317 miljoen ton kerosine verstookt, waarbij 319 miljoen ton waterdamp is vrijgekomen.
Interessant zijn de cijfers over het verbruik aan benzine en diesel in 2025:
Benzine: 1,2 miljard ton
Diesel : 1,4 miljard ton
In totaal komt hierbij 3,23 miljard ton aan waterdamp vrij.
De totale hoeveelheid water, die bij het verstoken van kerosine, benzine en diesel vrijkomt is: 3.549 miljoen ton = 3,549 miljard ton.
Geen paniek: Voor 1 mm zeespiegelstijging is 360 miljard ton zeewater nodig.
Ik vraag mij wel af of de enorme toename van het burger luchtverkeer (en dus een toename van vliegtuigstrepen!) van gedeeltelijke invloed geweest kan zijn op de toegenomen aardse opwarming van de afgelopen decennia. Zie afbeelding.
Het IPCC noemt contrail-cirrus een van de belangrijkste niet-CO₂-effecten van de luchtvaart. Belangrijk is dat dit niet betekent dat iedere vliegtuigstreep een meetbare extra opwarming veroorzaakt.
Al eerder heb ik dit artikel toegestuurd aan de Luchtverkeersleiding Schiphol-Oost (LVNL). Van hen kreeg ik de volgende reactie:
Geachte meneer Cloosterman,
Wij hebben uw bericht van dinsdag 6 oktober over vliegtuigstrepen in goed orde ontvangen. Hartelijk dank voor het interessante artikel.
De negatieve effecten van vliegtuigstrepen (“contrails”) op het klimaat zijn internationaal bekend. Mogelijke maatregelen om het ontstaan van contrails te vermijden worden internationaal onderzocht.
Waar mogelijk worden deze maatregelen al toegepast door betrokken partijen, zoals de Europese luchtverkeersleidingsorganisatie Eurocontrol.Meer informatie hierover is hier beschikbaar.
Eurocontrol is verantwoordelijk voor het begeleiden van vliegverkeer in het hogere luchtruim (boven 7,5 kilometer, waar contrails kunnen ontstaan) boven Nederland, België, Luxemburg en een groot deel van Duitsland.
Wij vertrouwen erop met deze informatie uw bericht naar behoren te hebben beantwoord.
Met vriendelijke groet
Informatie loket
Waterdamp is de cruciale factor van de aardse opwarming.
De Nederlandse inspanning om de aardse opwarming te beperken door vermindering van de CO2 uitstoot zijn op wereldschaal verwaarloosbaar, maar kosten bakken met geld, die beter te besteden zijn en minder problemen opleveren bij de totstandkoming van de staatsbegroting.
De meest recente cijfers laten zien dat de Nederlandse uitstoot op langere termijn is gedaald: tussen 1990 en 2025 nam de broeikasgasuitstoot met ongeveer een derde af. Tegelijkertijd was de uitstoot in 2025 juist 0,8% hoger dan in 2024.
Ook zijn er sectorale ontwikkelingen. Zo daalde de uitstoot van het wegverkeer in 2025 met 1,6% ten opzichte van 2024, mede door meer elektrisch rijden. In het eerste kwartaal van 2026 lag de totale broeikasgasuitstoot ruim 5% lager dan in hetzelfde kwartaal van 2025, vooral door minder kolenverbruik en meer windenergie. Klimaatalarmisten zullen hiermee blij zijn, maar helaas zal de aardse opwarming hiermee niet geblust zijn, want de echte veroorzaker gaat vrijuit: waterdamp!
Ik heb al eerder gezegd dat waterdamp de belangrijkste factor is!
In 2016 heb ik u bericht over het verschil in het vasthouden van warmte tussen woestijngebieden en tropische gebieden. De oppervlaktetemperatuur van Sahara-zand kan op een zonnige dag oplopen tot ongeveer 70–80 °C. De luchttemperatuur ligt meestal lager, vaak tussen de 40 en 50 °C in de heetste periodes.
In beide gebieden is het atmosferisch CO2-gehalte praktisch gelijk, maar er is wel een groot verschil in het vochtgehalte. Het is de waterdamp (vochtige lucht in de tropen) die de warmte vasthoudt. CO2 speelt nauwelijks een rol in het vasthouden van uitgestraalde woestijnwarmte! Zie onderstaande afbeelding.
Ontwerp: Ap Cloosterman.
***
Nagekomen bericht
Nadat bovenstaand artikel was ingeleverd voor publicatie verscheen dit bericht op SPACE.COM:
Een defecte Sovjet-satelliet is zojuist (opnieuw) in een baan om de aarde uiteengevallen. Deskundigen zeggen dat het onderdeel is van ‘een zorgwekkende trend’.
Door Brett Tingley
Gepubliceerd op 09.10.2026.
De satelliet viel eerder al in maart 2004 uiteen.
Een oude Sovjet-satelliet is in een lage baan om de aarde in meerdere stukken uiteengevallen. Dit is de meest recente in een reeks van fragmentatie-incidenten die erop wijzen dat satellieten mogelijk een verhoogd risico lopen op inslagen van ruimtepuin.
Het ruimtevaart onderzoeksbedrijf LeoLabs detecteerde een “fragmentatie-genererende gebeurtenis” in de bekende baan van de Sovjet-weersatelliet Meteor 2-7 toen deze over een van hun locaties in West-Australië vloog. Het bedrijf meldde dat er naar schatting “tientallen fragmenten” in de buurt van het ruimtevaartuig, dat in 1981 werd gelanceerd, werden aangetroffen.
Het uiteenvallen van Meteor 2-7 volgt op een reeks andere incidenten met satellietfragmentatie in de afgelopen maanden, waaronder die van de Amerikaanse spionagesatelliet USA 32 uit het Koude Oorlog-tijdperk, waarvan bevestigd werd dat deze in september 2026 uiteengevallen is . “Dit is de meest recente in een reeks gebeurtenissen die we de afgelopen zes maanden hebben gezien”, schreef LeoLabs op X. “Samen wijzen ze op een zorgwekkende trend voor de veiligheid in de ruimte en onderstrepen ze de cruciale noodzaak van continue monitoring.”
Naast het uiteenvallen van USA 32 in september, is volgens LeoLabs eind augustus 2026 ook een Chinese raket in een lage baan om de aarde (LEO) uiteengevallen . Een SpaceX Starlink-satelliet had iets meer dan vier maanden eerder al een fragmentatie meegemaakt.
En in januari 2026 viel een Russische “inspectiesatelliet” uiteen , hoewel deze zich in een veel hogere geostationaire baan bevond .
In februari 2026 beleefde China een korte noodsituatie aan boord van zijn ruimtestation Tiangong toen het reddingsvaartuig voor drie astronauten beschadigd raakte door een stuk ruimtepuin , waardoor het ongeschikt werd voor een terugreis. Drie Chinese astronauten (of taikonauten) zaten daardoor tien dagen zonder reddingsvaartuig .
Al jaren waarschuwen experts dat het steeds toenemende aantal satellieten dat in een baan om de Aarde wordt gebracht, het risico op botsingen en fragmentatie vergroot. Dit kan een domino-effect hebben: naarmate meer satellieten uiteenvallen, ontstaat er meer ruimtepuin, wat vervolgens een gevaar kan vormen voor andere ruimtevaartuigen.
En data ondersteunen die waarschuwingen. In 2005 meldde de Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) dat ze ongeveer 16.000 stukken ruimtepuin in een baan rond de aarde volgde. Toen de ESA in 2026 dezelfde gegevens rapporteerde, volgde ze er meer dan 44.000 , een toename van ongeveer 180%. Hoewel de meeste van die fragmenten klein zijn, zorgen de hoge snelheden waarmee ze rond de Aarde bewegen ervoor dat ze veel energie bevatten, waardoor ze ernstige schade kunnen aanrichten als ze ruimtevaartuigen raken.
***
0 reacties :
Een reactie posten