Er zijn verschillende kwalificaties te bedenken voor het Nederlandse stikstofbeleid. Mijn voorkeur gaat uit naar ‘mesjogge’.

13-9-2026

Waarom het Nederlandse stikstofbeleid mesjogge is

Er zijn op zijn minst vier botsende werkelijkheden in het stikstofdossier, constateert chemicus Simon Rozendaal, die het gevoerde beleid ‘mesjogge’ vindt.

Er zijn verschillende kwalificaties te bedenken voor het Nederlandse stikstofbeleid. Mijn voorkeur gaat uit naar ‘mesjogge’. De stikstofuitstoot is sinds 1990 met 60 tot 70 procent afgenomen, meer dan elders, en toch zijn de normen hier strenger dan waar ook ter wereld. Niet een beetje, duizenden malen.

Als gevolg daarvan mag er niks rond een natuurgebied. Laat een gans iets vallen, dan wordt de norm (0,04 mol per hectare per jaar, ofwel 70 milligram stikstof) overschreden. Een ganzenkeutel weegt 5 gram, ruim zeventigmaal de norm. En in de winter zijn er in Nederland 2,5 miljoen ganzen.

Ganzen worden niet berispt, mensen wel.

‘Stikstofobsessie’

Zo is in 2022 een openluchtfestival verboden. Netbeheerder Tennet wil een 380 kV-station bouwen, maar dat mag voorlopig niet. Het knooppunt is nodig om het stroomnet te ontlasten en stoot geen stikstof uit. Wel rijden er bij de bouw vrachtwagens. Martien Visser, emeritus lector energie en netwerken, twitterde: ‘Over stikstof blijf ik me verbazen. Zou er een jurist zijn die beseft wat 0,04 mol stikstof op een hectare is? Welnu, dat is qua stikstof gelijk aan 1 gram (!) gedroogde koemest in een tuin van 450 m2.’  

Nou is Visser geen stikstofdeskundige maar Han Lindeboom wel. De emeritus-hoogleraar ecologie (D66-lid) is gepromoveerd op de stikstofuitstoot van een pinguïn-kolonie. Hij heeft het over een ‘stikstofobsessie’ en stuurde onlangs een ‘wake-up call aan de overheid om eens na te gaan denken over wat we nou eigenlijk aan het doen zijn’.  

Ronald Plasterk (ex-minister, moleculair bioloog) noemt het stikstofbeleid ‘krankzinnig’ in de inleiding bij het nieuwe boek van natuurkundige en wetenschapsjournalist Arnout Jaspers (De Stikstoffuik 2.0). Plasterk: ‘Het huidige stikstofbeleid heeft rampzalige gevolgen voor de samenleving als geheel, ondanks dat het volgens de regels van onze democratie tot stand is gekomen.’

Stikstof spant de kroon

Jaspers eerste stikstofboek uit 2023 (De Stikstoffuik), waarvan tienduizenden zijn verkocht, werd door de Volkskrant ‘een zakbijbeltje voor rechtse stikstofontkenners’ genoemd. Ach. Weinig mensen weten meer van dit dossier. Op elke bladzij van Jaspers’ boeken word je weer verrast.

Nou doen we hier meer rare dingen (beton in gasputten) maar stikstof spant de kroon. De politiek is daar medeschuldig aan. Alleen de BBB probeerde in het vorige kabinet (met steun van jawel, rechtse partijen) de hallucinante normen te versoepelen, maar CDA en VVD werkten niet mee. De drie partijen in het kabinet-Jetten (D66, VVD, CDA) gaan vooralsnog op de oude voet verder.

Alleen de BBB probeerde de hallucinante normen te versoepelen

In zijn tweede boek richt Jaspers de pijlen ook op de eco-juridische lobby: de Raad van State (‘zo langzamerhand nog dominanter dan het Hooggerechtshof in de Verenigde Staten’), de rechtbank Den Haag, plus beroepsprocedeerder Johan Vollenbroek en zijn Mobilisation for the Environment, die al meer dan vijfhonderd rechtszaken voerde. Vollenbroek spant rechtszaken aan, de rechters geven hem gelijk en verwijzen naar rapporten die in opdracht van Greenpeace zijn geschreven.

De juridische werkelijkheid

Er is een juridische werkelijkheid: helaas pindakaas, regels zijn regels, er zijn normen en die worden overschreden. De media nemen bijna zonder uitzondering (ook dit weekblad) dit legalistisch narratief over. Wie wijst op de sterke afname van de stikstofemissie (met tweederde!) of op de strenge normen hanteert ‘rechtse cijfers’.

Gerenommeerde natuurwetenschappers (naast Plasterk en Lindeboom ook Louise Fresco, ex-topvrouw van de Wageningen Universiteit, Ronald Meester, hoogleraar kansrekening, chemicus Jaap Hanekamp, enzovoort) worden weggezet als ‘werkelijkheidsontkenners’ of ‘stikstofontkenners’.

 Welnu, hierbij werkelijkheid nummer drie: de lucht boven Nederland was in een halve eeuw niet zo schoon. Stikstof is het laatste staartje luchtvervuiling. Natuurlijk is het mooi als ook dit verdwijnt, maar dat zou geen prioriteit moeten zijn.

De economie op slot zetten

Want er is nog een vierde werkelijkheid. Eeuwen geleden was Nederland dunbevolkt en kende veel moeras, veen en heide. Tegenwoordig is Nederland een van de dichtstbevolkte landen ter wereld, tevens hooggeïndustrialiseerd. De onontkoombare consequentie daarvan is dat er weinig moeras, veen en heide over is.

Dan kun je wel proberen met strenge stikstofnormen zoveel mogelijk Ot-en-Sien-postzegeltjesnatuur te behouden, in katzwijm vallen voor zielige plantjes als de waterlobelia en een kwart van het land tot streng verboden (want Natura-2000) verklaren, maar om daarvoor de halve agrarische sector de nek om te draaien en de economie op slot te zetten, dat is… tja, hoe zullen we dat nou eens noemen?

Mesjogge.

Elsevier