De zondagse beschouwing van Jan van Friesland.

 

31-8-2026

Ja, het kan wel: Eiffeltorens op de Noordzee!

Het was 1887 en Parijs bruiste. De wereldtentoonstelling van 1889 naderde en Frankrijk wilde laten zien dat het de toekomst in handen had: industriële kracht, technologische durf, nationale trots. In die sfeer van ongeremd optimisme begon Gustave Eiffel aan zijn ijzeren lattentoren, een constructie die bij voltooiing het hoogste bouwwerk ter wereld zou zijn. Wetenschappers juichten: de toren zou dienen als meteorologisch station, als laboratorium voor natuurkunde, als baken voor de nieuwe tijd.

Ondernemers zagen kansen: Parijs als metropool van de moderne wereld, een stad waar het licht nooit doofde, waar vooruitgang tastbaar werd.

ABP en Vattenfall zijn ernstig aan het twijfelen geslagen.

Aan De Boreas, het puike installatieschip van Van Oord dat zichzelf optilt met poten van 126 meter en de reuzen-turbines plaatst met een tiphoogte van ruim 300 meter — hoger dan de Eiffeltoren, ligt het niet. Het is en blijft oer-hollands technisch vernuft. Maar waar de Eiffeltoren stond voor een bruisend elan, staan de te bouwen windturbines van deze grootte op de Noordzee symbool voor deceptie, voor achteruitgang, voor politieke hardleersheid tegen beter weten in.

Dit is het wrange tijdperk van de grauwe energietransitie: grootschalige politiek-prestigieuze windparken, kleinschalig maatschappelijk enthousiasme. Onbegrip.

Het kabinet pompt maar liefst 9,5 miljard euro subsidie in de windparken op zee, ondanks dat gestegen bouwkosten en onzekerheid bedrijven doen twijfelen aan hun investeringen.

Pensioenfonds ABP en energiebedrijf Vattenfall wonnen in 2024 de opdrachten om windparken van 2 gigawatt te bouwen, zonder subsidie. Nu twijfelen ze terecht ernstig over het definitieve investeringsbesluit. De kosten voor de bouw van windparken zijn gestegen met zo’n 40 procent, en er is onzekerheid of de zware industrie elektriciteit gaat afnemen, zo meldt de NOS in een kritische reportage.

Afgelopen jaar mislukte nog een aanbesteding voor een groot windpark: geen enkel bedrijf bood op een inschrijving van de overheid.

Minister Van Veldhoven (D66) probeert nog te voorkomen dat de bouw van ‘IJmuiden Ver’ vertraagd wordt, maar de contractvoorwaarden zijn al versoepeld, en er is nog geen definitief investeringsbesluit.

Maar Netbeheerder Tennet geeft al wel miljarden euro’s uit aan de aansluiting van de windparken, ook al zonder definitief investeringsbesluit. Het gaat om honderden kilometers elektriciteitskabels en transformatorplatforms ter grootte van het Gelredome-stadion in Arnhem. Nederlandse bedrijven zoals SIF en Van Oord zien wat graag meer duidelijkheid voor opdrachten op de Noordzee.

Bij een lage elektriciteitsprijs krijgt de eigenaar van een windpark subsidie van de overheid, bij een hoge elektriciteitsprijs wordt een deel van de bedrijfswinst afgedragen aan de overheid… Maar of dit het verzonken optimisme terugbrengt, is zeer de vraag. Vanaf de Eiffeltoren sprongen mensen aanvankelijk uit paniek, bij de Noordzee-torens springen investeerders inmiddels uit nuchter rekenwerk.

***