Nog altijd vragen mensen zich af waarom Pim Fortuyn door Volkert van der Graaf werd vermoord.

Dwarsnieuws - Marianne Zwagerman

28 juli 2026 

Wat Volkert begon maakt Vollenbroek af *column*

Nog altijd vragen mensen zich af waarom Pim Fortuyn door Volkert van der Graaf werd vermoord. Nertsen zijn meestal de verklaring. Fortuyn wilde het voorgenomen fokverbod voor nertsen van tafel vegen. Volkert procedeerde tegen nertsenhouders en tegen boeren in het algemeen.

Wat Volkert begon, maken Johan Vollenbroek en Valentijn Wösten - die Volkert destijds als juridisch adviseur bijstond in zijn procedures tegen boeren - tot op de dag van vandaag af. Hun nieuwste overwinning: de provincie Noord-Brabant dwingen de onherroepelijke vergunning van vijf boeren in te trekken.

Het is nooit eerder vertoond in Nederland en het mag ook niet gebeuren. Bezit is hiermee ineens voorwaardelijk geworden. We gaan definitief een grens over en vernietigen het fundament waarop onze beschaving is gebouwd. In zijn boek The Righteous Mind legt sociaal psycholoog Jonathan Haidt uit wat een samenleving bijeenhoudt. Niet regels, techniek, geld of bestuur, maar het onuitgesproken vertrouwen dat anderen hun deel zullen doen en dat gezamenlijke regels ook morgen nog gelden.

Gewortelde gemeenschappen

De mens dankt zijn evolutionaire succes aan het vermogen om samen te werken. Zo werden jagers landbouwers en vormden zich samenlevingen. Landbouw kon ontstaan omdat mensen maandenlang zonder directe beloning wilden werken, hun taken verdeelden en erop vertrouwden dat anderen hetzelfde deden. Daarna moesten ze de oogst delen, opslaan, verdedigen en een deel bewaren voor het volgende jaar. ‘Er is een heel dorp nodig om gewassen te verbouwen’, schrijft Haidt.

Onze dorpen zijn ontstaan op die agrarische infrastructuur en het vertrouwen dat erbij hoort. Sociale cohesie in gewortelde gemeenschappen is nog altijd het cement van onze samenleving. Stadsmensen en beleidsmakers verliezen het zicht op die werkelijkheid, verscholen achter hun betonnen kolossen. Deze hele discussie gaat niet over stikstof, maar over een gewortelde gemeenschap die tegenover een overheid staat die grond en gebouwen uitsluitend als bestuurlijk beschikbare vierkante meters beschouwt. De boer moet weg. Er moeten datacenters en azc’s komen.

Verweesd

Maar landbouw is meer dan zorgen voor eten. De boer is gastheer van het polderfeest en de autocross. Hij trekt met zijn trekker bij gladheid de auto uit de sloot en na de storm de omgevallen boom van de weg. Boeren doen bij uitstek wat Haidt beschrijft: investeren, werken en risico nemen in het vertrouwen dat de oogst later komt en dat de regels onderweg niet fundamenteel veranderen.

Een vergunning is de belofte van de overheid waarop iemand zijn bedrijf en toekomst baseert. Door die in te trekken ontmantelen ze niet alleen boerenbedrijven, maar ook de gemeenschappen eromheen. Ze knippen onze wortels door. Wat overblijft, is geen gemeenschap meer, maar een verzameling losse individuen. Precies de verweesde samenleving die Fortuyn beschreef. Zo wint Volkert uiteindelijk op alle fronten.

club van dwarskijkers