Van een onzer correspondenten.

Waarom Europa’s hittegolven erger worden

Door Roger Pielke Jr.

Deel 1: ‘klimaatverandering’ beschrijft het resultaat, niet de oorzaken. Dit is wat er werkelijk achter de verergerende hittegolven in Europa schuilgaat.

De afbeelding bovenaan dit bericht is echt — geen AI. Ze toont de aarde als een thermostaat met de boodschap: ‘Jij stuurt klimaatverandering.’ De PR-campagne uit 2006 werd ontwikkeld door de Europese Commissie — in de woorden van Commissievoorzitter José Manuel Barroso — om:

‘. . . duidelijk te maken in welke mate wij allemaal verantwoordelijk zijn voor klimaatverandering en wat individuen kunnen en moeten doen om deze dreiging te beperken.’

In de twintig jaar sinds die campagne is de manier waarop we over klimaatverandering spreken aanzienlijk veranderd. Destijds verwees ‘klimaatverandering’ naar een uitkomst, namelijk een verandering in de statistiek van weersvariabelen in de tijd, in overeenstemming met de definitie van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Steeds vaker is ‘klimaatverandering’ echter veranderd in een algemene causale verklaring voor extreme weersgebeurtenissen. Zo stelde de Financial Times afgelopen weekend — in een overigens zeer goed artikel over toenemende hittegolven in Europa en het Verenigd Koninkrijk — dat:

‘[K]limaatverandering meer extreem weer aandrijft.’

Zeggen dat klimaatverandering extreem weer aandrijft, is vergelijkbaar met naar de dokter gaan en te horen krijgen dat je abnormaal hoge lichaamstemperatuur wordt veroorzaakt door koorts.

Ja, natuurlijk… maar de meesten van ons willen weten wat de koorts veroorzaakt en vervolgens, op basis van een juiste causaliteitsanalyse, wat er gedaan kan worden om de ziekte die de koorts veroorzaakt aan te pakken.

Tegenwoordig worden discussies over klimaat en klimaatbeleid vaak vereenvoudigd tot een lineaire causale keten die rechtstreeks loopt van fossiele brandstoffen naar extreem weer.

Lees verder voor Deel 1, hier.

***

Deel 2

Waarom het verminderen van uitstoot de Europese hittegolven niet kan oplossen

De voordelen zijn reëel, traag en onzichtbaar voor iedereen die nu leeft.

Draai de hitte omlaag!

Dit is het tweede van twee berichten. Deel 1, ‘Waarom de hittegolven in Europa erger worden,’ betoogde dat ‘klimaatverandering’ geen oorzaak is van Europese hittegolven, maar een gevolg — de waarneembare verandering in de statistiek van het weer, veroorzaakt door verschillende samenwerkende factoren. Ik verdeelde die factoren in drie categorieën: het directe effect van broeikasgassen, hun indirecte effecten, en factoren buiten broeikasgassen, met name de afname van luchtvervuiling na 1980.

Deze post behandelt een beleidsvraag: als de wereld de decarbonisatie versnelt en netto nul bereikt, wat mogen we dan verwachten dat er gebeurt met Europese hittegolven, en op welke tijdschalen?

Kijk hoe prominente stemmen in het klimaatdebat de relatie tussen fossiele brandstoffen en extreme hitte beschrijven:

World Weather Attribution stelt dat wetenschappers nu

‘… kunnen voorspellen hoe hittegolven vaker en intenser zullen worden tenzij de uitstoot drastisch wordt verminderd.’

Een klimaatwetenschapper, David Faranda, stelde dat om ernstige vroege-seizoenshitte in India en Pakistan te voorkomen:

‘De enige duurzame oplossing is stoppen met het verbranden van fossiele brandstoffen en de uitstoot verminderen.’


VN-secretaris-generaal António Guterres sloot zich hierbij aan in zijn oproep tot actie tegen extreme hitte:

‘Om de grondoorzaak aan te pakken, moeten landen fossiele brandstoffen uitfaseren — snel en eerlijk.’

Dergelijke claims zijn alomtegenwoordig: uitstoot van fossiele brandstoffen wordt voorgesteld als een soort regelknop voor extreem weer, en het terugdraaien van die knop zou het aantal extreme weersomstandigheden verminderen. In feite is een groot deel van klimaatactivisme gebaseerd op de claim dat klimaatverandering ongewenst weer veroorzaakt en dat de oplossing daarom moet zijn om snel van fossiele brandstoffen af te stappen.

Deze post neemt zulke claims serieus en onderzoekt de wetenschap erachter in de context van Europese hittegolven.

Zou decarbonisatie Europese hitte juist kunnen vergroten?

Herinner de causale structuur uit Deel 1. Atmosferische circulatie genereert een hittegolf, en droge bodems, helderdere luchten, warmere bovenwindse zeeën en stedelijke oppervlakken maken die hitte erger. Broeikasgassen verhogen de energie in het klimaatsysteem, maar veroorzaken het weer niet. Het verminderen van kooldioxide grijpt daarom slechts in op één factor, en bovendien langzaam: bodemvocht, straalstroompatronen en de warmte die al is opgeslagen in de Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan reageren niet op een emissiereductie zoals een kamer reageert op een thermostaat.

Deel 1 besprak ook de hypothese dat schonere lucht een groot deel van de snelle zomerse opwarming in Europa sinds 1980 heeft veroorzaakt: doordat sulfaatvervuiling afnam, bereikte meer zonlicht het aardoppervlak, wat ongeveer een halve graad regionale opwarming toevoegde (Schumacher et al. 2024) en mogelijk ook circulatiepatronen veranderde in de richting van omstandigheden die gunstiger zijn voor hittegolven.

Als die hypothese klopt, dan zou het verminderen van het gebruik van fossiele brandstoffen, en dus van kooldioxide-uitstoot, op korte termijn zelfs kunnen bijdragen aan méér hittegolven in Europa: stoppen met het verbranden van kolen, olie en gas vermindert namelijk ook de uitstoot van fijnstof. Die aerosolen maskeren een deel van de opwarming doordat ze zonlicht reflecteren. Wereldwijd compenseert aerosolkoeling een aanzienlijk deel van de broeikasopwarming; het verwijderen van aerosolen maakt die opwarming zichtbaar. In sommige projecties is de korte termijn opwarming door het verminderen van aerosolen vergelijkbaar met de opwarming die wordt vermeden door het verminderen van kooldioxide zelf (Palazzo Corner et al. 2023).


Het punt hier is niet tegen het verminderen van kooldioxide-uitstoot. Het punt is dat de claim dat emissiereductie een oplossing is voor Europese hittegolven misleidend kan zijn, omdat het verminderen van emissies mogelijk niet oplevert wat wordt beloofd.

***

Lees deel 2, verder hier.

***