Lars van der Bel: 15-07-26
Hij ontketende een mediastorm, organiseerde het eerste grote verzet tegen datacenters in Nederland en vocht jarenlang tegen Microsoft en Google: nu doet Jan Meijles van Red de Wieringermeer een stap terug
Lutjewinkel
In zeven jaar tijd is het aanzien van de Wieringermeer voorgoed veranderd, en zeven jaar lang zat Jan Meijles er bovenop. De voorzitter van Red de Wieringermeer stapt nu op, al is de strijd volgens hem nog niet gestreden. „De lobby is nog gaande.”
Feitelijk heeft hij zijn werkzaamheden al neergelegd, maar dat weerhoudt Jan Meijles (73) er deze ochtend niet van om alsnog zijn aktetas mee te nemen. Zoals altijd is de beschermheer van de Wieringermeer tot in de puntjes voorbereid, met bij ieder gespreksonderwerp over de ontwikkelingen op Agriport wel weer een anekdote, een staatje of document dat hij met zijn toehoorders kan delen.
Het is een bekend tafereel voor eenieder die de laatste jaren met de geboren Slootdorper te maken heeft gehad, en dat zijn er nogal wat. Zo waren er de rechters en advocaten waar hij de afgelopen jaren regelmatig voor heeft staan pleiten. Wisten media hem goed te vinden, met verschijningen in De Telegraaf, NRC, De Correspondent, Nieuwsuur en NH Nieuws en de regionale dagbladen. Zochten raadsleden hem regelmatig op voor wat extra info en waren er uiteraard de wethouders die hij regelmatig van repliek diende.
Om maar even bij uw afscheid te beginnen. Zit het werk erop, of was u er zelf klaar mee?
„Nou, ik ben nu zeven jaar actief voor Red de Wieringermeer, waarvan zes als voorzitter. Met George Suidgeest hebben we nu een nieuwe voorzitter die er zin in heeft en ik laat het graag aan hem over. Het is bij hem in goede handen.”
U was jarenlang een bekend gezicht bij de discussie rondom Agriport en datacenters. Hoe kwam u zeven jaar geleden tot het besluit om u bij Red de Wieringermeer aan te sluiten?
„Red de Wieringermeer is niet een stichting waar je zomaar lid van wordt. Ik werd destijds gevraagd vanwege een ingezonden stuk in jullie krant. Daarin had ik kritiek geuit op de besluitvorming rond Agriport en de toewijzingen van percelen voor datacenters. De manier waarop dat gebeurde, vond ik ondemocratisch en de toenmalige voorzitter, Marco Lont, vroeg mij om me bij hun werkgroep aan te sluiten. Want dat was het toen nog: een werkgroep. Het bestond uit verschillende mensen van verschillende disciplines, maar wat er nog aan ontbrak, was iemand met een politieke achtergrond, vond hij. Als hydroloog had ik altijd te maken gehad met overheden en boeren en tuinders, en die ervaring konden ze wel goed gebruiken. Bovendien kom ik uit een politiek actieve familie. Als lid van de Anti-Revolutionaire Partij (ARP) had m’n grootvader bijvoorbeeld al eens de aanstelling van een burgemeester in Sint Maarten tegengehouden. Die man had zich eens bij het uitdelen van voedselbonnen misdragen. Nadat m’n grootvader zich daar via een brief aan de koningin over had uitgesproken, werd zijn aanstelling tegengehouden. Waar die kwestie precies over ging, weet ik niet meer precies, maar vermoedelijk met vriendjespolitiek. Daar komt dat politieke activisme vandaan.”
Wat was er volgens u ondemocratisch aan de besluitvorming rond Agriport?
„Toen de gemeente het zoekgebied voor Agriport wilde uitbreiden, liet LTO onderzoek doen naar het draagvlak voor die plannen onder boeren en tuinders in de regio. Daaruit bleek dat ruim tweederde tegen was. Het belangrijkste argument waren de grondprijzen, die lagen toen al op negentigduizend euro per hectare. En die zouden alleen maar verder stijgen, was de gedachte. Daarin kregen ze gelijk.”
„Daarnaast was er al in de gemeente Wieringermeer bedongen dat er niet aan de westkant van de A7 zou worden gebouwd. Dat was iets waar Marco Lont nog bij betrokken was geweest als voorzitter van Landschapzorg Wieringen. Toen duidelijk werd dat de twee Theo’s (voormalige wethouders Meskers en Groot, red.) daar alsnog datacenters wilden vestigen, was dat voor Marco de reden om de werkgroep Red de Wieringermeer op te richten.”
Wat was voor u persoonlijk de reden om tegen de datacenters ten strijde te trekken? De kwestie rond de landschappelijke inpassing, of het ondemocratische proces?
„De landschappelijke inpassing was voor mij nooit een probleem. Maar de manier waarop ze dit erdoorheen probeerden te drukken, stuitte mij tegen de borst. De bescherming van het landschap namen we als doel op in onze statuten, zodat Red de Wieringermeer een stem had, mocht het tot een rechtszaak komen. Want als je een rechtszaak wilt aanspannen, dan dien je daar specifiek belang bij te hebben. Een voorbeeld: ik woon in Lutjewinkel en ik kan dan moeilijk als particulier bij de rechtbank aankomen en zeggen dat ik last heb van het datacenter. Als stichting die het behoud van het landschap van de Wieringermeer dient, kan dat wel.”
„Dat is ook de kracht van Red de Wieringermeer: we hebben allemaal verschillende expertises. Marco ging meer over het landschap, ik richtte mij op de politiek, we hadden een advocaat in dienst voor de juridische zaken en we hadden ook een installateur die voor ECN had gewerkt. Daar kwam die discussie over de restwarmte van de datacenters vandaan. Want toen de vergunningen gepubliceerd werden, keek hij er met zijn technische kennis doorheen en zag dat er niks was geregeld voor het hergebruik van restwarmte. Terwijl de gemeente had beloofd dat dit voor de kassen zou worden gebruikt.”
Mediastorm
Mike Muller, een van Wieringen afkomstige journalist, raapt de zorgen van Red de Wieringermeer in 2019 voor het eerst bij elkaar voor een artikel in De Telegraaf. Het blijkt het begin van een mediastorm die in oktober 2020 zijn hoogtepunt kent in een uitzending van Arjen Lubach. Ineens is de Wieringermeer landelijk nieuws en het beeld dat het publiek te zien krijgt, is hoe de polder het podium is geworden van gebroken beloftes. Waar groei en kansen werden beloofd, is ongenoegen het resultaat. En als de media iemand zoeken om dat ongenoegen te duiden, is Jan Meijles de man.
Wat beschouwt u als uw grootste verdienste namens Red de Wieringermeer?
„Twee dingen: één is voor mij dat we hebben aangekaart dat datacenters niet zo mooi zijn als Microsoft en Google beweerden. Het tweede is dat we daar ook echt iets mee hebben kunnen betekenen. Dat zag je toen de discussie over het datacenter van Facebook in Zeewolde losbarstte. Uiteindelijk heeft het Rijk er een streep doorgezet en bepaald dat er nog maar twee locaties zijn in Nederland voor hyperscale-datacenters: de Eemshaven en Agriport. En over die laatste heeft minister Hugo de Jonge gezegd dat de bestaande datacenters hier alleen nog maar mogen uitbreiden. Dat is zo’n maatregel waar Google onlangs nog tegenaan liep. Als ik dat zie, denk ik dat we nu meer invloed hebben dan toen die bedrijven ruim tien jaar geleden in Hollands Kroon neerstreken.”
U bent altijd bijzonder kritisch geweest op Theo Meskers en Theo Groot, die als wethouders verantwoordelijk waren voor de datacenters. Meskers hebben wij daarna nog wel eens gesproken en hij erkent dat er in de landschappelijke inpassing het nodige fout is gegaan. Maar daar staat voor hem werkgelegenheid tegenover; vijfhonderd banen had hij het over. Wat denkt u als u dat hoort?
„Meskers wilde die datacenters en heeft ze gekregen. Daar moet je hem de credits voor geven. Maar het punt is dat het niet alleen over werkgelegenheid gaat. Als we alleen daarnaar kijken, kan je ook zeggen dat de glastuinbouw veel meer heeft bijgedragen aan de werkgelegenheid dan die datacenters. Nee, het gaat ook om het enorme energieverbruik en het verbruik van drinkwater. Het betreft zo’n complexe materie dat het te gek voor woorden is dat een gemeentebestuur daarover gaat. Daar heeft Hugo de Jonge zich later ook nog over uitgesproken toen er een discussie losbarstte rond dat datacenter van Meta in Zeewolde: dat hij verbaasd was dat een gemeente daarover ging.”
Toch hebben de wethouders dit niet alleen gedaan; ook de gemeenteraad stemde ermee in.
„Uiteindelijk hebben ze het, met de meerderheid in de raad, wel voor elkaar gebokst inderdaad. Lars Ruiter, toen van de VVD, en Jeff Leever, destijds van SHK, waren de enige twee die tegen hun partij in durfden gaan. Ik weet dat er meer mensen waren die er bedenkingen bij hadden, alleen dat zij zich niet durfden uit te spreken, omdat ze bang waren dat anders het college zou vallen.”
Neemt u de gemeenteraadsleden van toen iets kwalijk?
„Ze waren in hun informatievoorziening bijna volledig afhankelijk van de wethouders. Die waren dermate gekleurd dat je nooit af had mogen gaan op hun voornemens. Als raad heb je een instrument, namelijk om een bureau onderzoek te laten doen naar besluitvorming en afwegingen. Zij kunnen dan onafhankelijk advies geven. Het punt is dat als je dat als raad doet, het voor raadsleden voelt alsof ze zichzelf een brevet van onvermogen uitreiken. Omdat je dan zegt: wij snappen het niet, iemand anders moet het ons uitleggen. Ik vind dat als je dat instrument hebt, je het dan juist zou moeten benutten. En ik denk dat meerdere raadsleden van toen nu denken: hadden we dat maar anders gedaan. Maar als er partijen zijn die ik het kwalijk neem, dan zijn dat de VVD en het CDA. Omdat de topmannen van toen, Meskers en Groot, uit die partijen kwamen. Uiteindelijk zijn ze daar vier jaar geleden ook op afgerekend bij de verkiezingen en buiten de coalitie gelaten. Het eerste besluit dat de nieuwe raad toen nam, was dat er geen nieuwe datacenters meer zouden komen. Dat was een keiharde ommezwaai.”
Uiteindelijk heeft u het zes jaar lang opgenomen tegen een paar van de grootste bedrijven ter wereld. Heeft u nooit het gevoel gehad dat u werd tegengewerkt door iets of iemand?
„Nee, nooit. In het begin hoorden we niks van ze. Later ging het wel beter; toen werden we bijvoorbeeld uitgenodigd om mee te denken bij de landschappelijke inpassing. Daar hebben we aan meegewerkt. Maar voor meedenken over nieuwe plannen hebben we vriendelijk bedankt, omdat er voor ons gevoel toch al over besloten was. Verder kom je met ze in aanraking als je voor een bezwaarcommissie verschijnt. Dan merk je wel dat ze bepaalde voordelen genieten, zoals bij het waterschap. Normaal is het de bedoeling dat een bezwaarcommissie vragen stelt aan de bezwaarmakers, maar daar kregen de advocaten en juristen van Microsoft eerst drie kwartier de tijd om hun standpunt te verdedigen. Dat is niet zoals het zou moeten gaan, maar je begrijpt wel hoe dat komt: die advocaten komen van de Zuidas en kosten 750 euro per uur. Dat geeft wel een beetje de verhoudingen weer. Vervolgens hebben wij nog twee vragen gesteld, de commissie géén en wordt Microsoft in het gelijk gesteld. Daar heb je dan wel je bedenkingen bij.”
Wat gaat u nu doen met uw tijd?
„Ik ben heerlijk in mijn tuin aan het knoeien. En mijn woning heeft zeven jaar geen onderhoud gehad door het werk voor Red de Wieringermeer, dus ik ben daar lekker druk mee.”
Heeft u uw opvolgers nog iets meegegeven?
„Nee hoor, niks. Ga zo door. Esther Rommel, gedeputeerde van de VVD, heeft vorige week nog bepleit dat het aantal datacenters in Noord-Holland fors moet worden uitgebreid. Dus de lobby gaat door en het werk ook.”
Onthulling Microsoft
De zorgen van Meijles over het energieverbruik zijn niet uit de lucht gegrepen. Microsoft gaf afgelopen week voor het eerst inkijk in het energieverbruik van zijn oudste datacenter bij Middenmeer. Daaruit bleek dat het in 2025 1,17 terawattuur (TWh) verbruikte. Dit staat gelijk aan ongeveer één procent van het totale stroomverbruik van heel Nederland, waar in 2025 in totaal 116 TWh werd verbruikt.
0 reacties :
Een reactie posten