Er was een tijd waarin hittegolven simpelweg hittegolven waren. Die tijd lijkt voorbij. In de berichtgeving van de NOS is de hittegolf niet langer een meteorologisch fenomeen, maar een moreel bewijsstuk. De conclusie staat al vast voordat de vraag is gesteld: dit is klimaatverandering, dit is door de mens veroorzaakt, en dit had zonder fossiele brandstoffen niet zo extreem kunnen zijn. Het is een stempel wat op elk NOS-bericht wordt gedrukt.

NOS: Het is een historische weergebeurtenis, die niet los kan worden gezien van de opwarming van de aarde die de mens veroorzaakt door fossiele brandstoffen te verbranden.

Wat hier gebeurt, is geen journalistiek meer in klassieke zin. Het is narratief management. Grinnik niet: er was zelfs een hittegolf-consult van Peter Kuipers Munneke voor de mensen in het land.

De onzekerheid die inherent is aan attributiewetenschap – de complexe, probabilistische poging om individuele weersgebeurtenissen te relateren aan lange termijntrends – wordt gladgestreken tot een catechismus van zekerheid. ‘Niet los te zien van’, ‘zou niet zo extreem zijn geweest’: het zijn formuleringen die geen ruimte laten voor twijfel.

De Telegraaf: TU Delft schrapt ’twijfelverbod’ klimaatverandering

De ironie is dat zelfs academische instellingen dat inmiddels, zij het schoorvoetend, moeten beseffen. De TU Delft moest haar stellige formulering dat er ‘geen twijfel mogelijk is’ over de oorzaken van klimaatverandering terugnemen en publiekelijk nuanceren onder druk van klimaatrealisten. Niet omdat de natuurkunde plotseling instortte, maar omdat het absolutisme van die claim onhoudbaar was binnen een academische context. Wetenschap zonder twijfel is geen wetenschap, maar doctrine.

Maar waar de universiteit nog corrigeert, radicaliseert de publieke journalistiek grosso modo. Vooral de NOS presenteert consequent één perspectief als het perspectief. Hoor en wederhoor – ooit het minimumvereiste van fatsoenlijke verslaggeving – is ingeruild voor een merkwaardige asymmetrie. Wanneer Greenpeace iets roept, wordt het uitvergroot en geciteerd; wanneer kritische geluiden van bijvoorbeeld Clintel of andere dissidente wetenschappers bestaan, verdwijnen zij zomaar uit beeld. Ze bestaan niet.

NOS-Nieuws heeft nog niet een keer over Clintel bericht, geen gewag gemaakt dat er internationale experts zijn toegetreden, dat er Nobelprijswinnaars hun handtekening hebben gezet onder een klimaatmanifest, geen bericht gemaakt over de benoeming van de voormalig Tsjechische president Vavlac Klaus als voorzitter en ga zo maar door. Het instituut, gevestigd te Amsterdam, is er gewoon niet. Het bericht deze week dat 46 IPCC-wetenschappers breken met de gevestigde orde en openlijk bestaande dogmatische klimaatbeweringen afwijzen, zie je niet verschijnen. Wrange humor: toen het KNMI terug werd gefloten door een peer-review onderzoek over verdoezelde hittegolven, kon de NOS niet anders dan publiceren, na eerdere kritiek.

Dit is allemaal geen toeval, maar structureel. Het klimaatverhaal wordt gebracht als een moreel universum met duidelijke rollen: de mens als schuldige, fossiele energie als zonde, reductie als verlossing. In zo’n universum is geen plaats voor afwijking zonder dat die als moreel suspect wordt geframed. Twijfel is geen intellectuele houding meer, maar kennelijk een karakterfout.

NOS: Deze hittegolf was vrijwel onmogelijk zonder klimaatverandering, zeggen wetenschappers

En precies daar wringt het in Hilversum. Want de stap van ‘er is opwarming’ naar ‘deze specifieke hittegolf zou zonder menselijke invloed niet zo extreem zijn geweest’ is geen triviale, maar een modelmatige en statistische exercitie, vol aannames, bandbreedtes en onzekerheidsmarges. Dat die stap in de media wordt gepresenteerd als een directe causaliteit, is geen vereenvoudiging meer, maar een ernstige vertekening.

Wie dit aankaart, krijgt al snel het verwijt de wetenschap te ondermijnen. Maar het tegendeel is het geval. Juist door wetenschap te reduceren tot onbetwijfelbare slogans, ondermijn je haar geloofwaardigheid. Juist door het debat te sluiten, creëer je de voedingsbodem voor wantrouwen. En juist door afwijkende stemmen systematisch te negeren, bevestig je het beeld van een gesloten epistemisch systeem waarin de uitkomst al vastligt. De NOS doet er graag aan mee.

De bewering van ‘internationale wetenschappers’, hoe actiegericht en snel georganiseerd met de vreselijke hittegolf in aantocht, is met groot journalistiek gemak van een nuance te voorzien. Het gebeurde deze week weer niet bij de NOS.

Wat overblijft, is een merkwaardige mengvorm van wetenschap, moraal en activisme, waarin feiten niet zozeer worden onderzocht als wel ingezet. Niet om te begrijpen, maar om te overtuigen. Niet om vragen te openen, maar om ze te sluiten.


Institutioneel ontstaat zo een gesloten kringloop: modellen voeden beleid, beleid bevestigt modellen, en media presenteren het geheel als onontkoombaar. Alternatieve interpretaties van dezelfde data, kritiek op aannames of discussie over meetonzekerheden verdwijnen naar de achtergrond of worden geframed als obstructie. Elke keer weer.

Wanneer twijfel verdacht wordt gemaakt, verdwijnt niet alleen het debat — maar uiteindelijk ook het vertrouwen.

***

Jan van Friesland