Vragen rondom stikstof

Drie verstikkende vragen

26-5-2026

Vragen rondom stikstof

Door Henry Pool.

Ik schreef onderstaand concept met het oog op verdere versturing, als een open brief met een speciaal verzoek om beleidsverandering, naar het betreffende ministerie, de RvS, het RIVM, de betreffende politieke leiders, de media, landbouw organisaties, etc.

Maar ik hoor graag eerst het commentaar op Climategate.nl. Dan kan ik de link gebruiken in mijn betoog.

***

Drie verstikkende vragen

Ik had onlangs een discussie met het Informatiepunt: Stikstof en Natura 2000. Om het kort te houden kan ik niet de hele discussie woord voor woord weergeven. Ik bespreek alleen de belangrijkste punten. Ik vroeg hun in mijn eerste brief om een reactie op mijn vorige schrijven, nml.

RIVM: zuinige antwoorden op zinnige vragen – Climategate Klimaat

Even weer voor de leek; het ‘probleem’ is: meer stikstof depositie in de vorm van ammonia (NH4+) vanwege meer ammoniak (NH3, in de lucht) en meer nitriet en nitraat op de grond vanwege meer stikstof oxiden (NOx, in de lucht). Dit bedreigt de bestaande vegetatie in de natuurgebieden door invasie van zgn. ‘indringers’. Dit zijn planten of onkruiden die de bestaande inheemse planten bedreigen door overgroeiing.

We begonnen met een discussie over ammoniak (NH3). De boeren in NL zouden zich schuldig maken aan extra emissie van NH3. Het RIVM zegt hierover:

Ammoniak (NH3, een verbinding van stikstof en waterstof) komt vooral van dieren in de veeteelt. Mest van dieren verdampt als ammoniak en komt zo in de lucht terecht. Dit komt vrij in stallen en bij de bemesting (ook door kunstmest) van weiland en akkers. Een klein deel ammoniak komt uit andere bronnen zoals industrie, de bouw en het verkeer.‘ Bron: Stikstof | RIVM

Algemene kennis is dat NH3 (bv. als NH4SO4) ook door natuurlijke chemische reacties in de stratosfeer ontstaat. Er zijn aanwijzingen dat het ook bij vulkanische uitbarstingen kan ontsnappen. Maar volgens Roempps Chemie Lexicon ontstaat ammoniak het meest door de uitwerpselen en/of verrotting van flora en fauna. Ik liet daarom deze grafiek zien:

De toename in bladgroen op aarde werd in 2016 dus geschat op 15%. Een eenvoudige extrapolatie naar 2026 brengt dit al bijna op 20%. Dat deze vooruitschatting goed is, blijkt uit een meer recente studie over dit onderwerp, met data tot 2023, zie hier:

Uncovering true significant trends in global greening – ScienceDirect

Volgens Byron Soepyan van de CO2 Coalition vertalen de resultaten van dit onderzoek naar 29.03% van de aarde dat groener werd (meer bladgroen) en 9.13% dat bruiner werd (minder groen). Ca. 20% meer groen, dus. Mijn eerste vraag aan het Informatiepunt Stikstof en Natura 2000 was dus:

Bent u het met mij eens dat de verschillende continenten door de extra warmte en het extra CO2, groener zijn geworden? De betreffende data geven een aanduiding van tot 20% meer bladgroen vanaf 1980.

Niet alleen de aarde wordt groener, ook de oceanen krijgen meer leven. Het is o.a. redelijk algemeen bekend dat het sargassum zeewier bezig is met zijn opmars in het Caribische gebied en dat het uitbreidt naar de Atlantische kust van Amerika. Als het op strand aanspoelt geeft het een enorme stank overlast (bv. ook in de NL Antillen). Volgens recente studies zijn grote delen van de oceanen de afgelopen ~20 jaar meetbaar van kleur veranderd (meer chlorophyll). Mijn tweede vraag was dus:

Bent u het met mij eens dat er door het groener worden van de hele aarde meer ammoniak in de globale omloop is en er dus ook meer ammoniak van buitenaf komt inwaaien? (ammoniak is een product van de uitwerpselen en verrotting van flora en fauna, meest)

(Tussen haakjes: Een vraagje die hier gesteld had kunnen worden maar niet besproken is: Als dit waar is, waarom zien we geen ‘globale’ toename in NH3 (g) zoals met CO2 (g)? Antwoord: CO2 (g) lost op in koud water en in warm water ‘gast’ het uit. Meer hitte in de oceanen is dus ook meer CO2 uit naar de atmosfeer. Maar NH3 is volledig oplosbaar in water en waterdamp onder formatie van ammonia (NH4OH) en dit zal bij enige confrontatie met afnemende temperatuur dus direct condenseren beide in de oceanen en op land. De ‘globale’ toename van ammoniak kan dus alleen ‘gemeten’ worden door het meten van de extra depositie van ammonia op land. En daarvan krijgen de boeren dus nu juist de schuld. Vergeet niet: meer mensen op aarde betekent dat we juist meer voedsel nodig hebben. Meer kunstmest ‘voeding’ in de lucht in de vorm van NH3 en NOx is dus eigenlijk beter voor de natuur en bio-diversiteit, niet slechter; het zit in ons DNA. Net zoals meer CO2 beter is, omdat ons hele leven op koolstof gebouwd is).

De discussie ging vervolgens over NOx, voornamelijk NO2. Het RIVM zegt hierover:

Stikstofoxiden (NOx, een verbinding tussen stikstof en zuurstof ) komen vooral in de lucht terecht door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van industrie. NOx is een optelling van stikstofmonoxide (NO) en stikstofdioxide (NO2).

Roempps legt het beter uit:

‘Bronnen van NOx (op de grond/ in de troposphere): zijn bliksem, het verrotten van bladeren, bosbranden en het opzettelijk verbranden van vegetatie om plaats te maken voor nieuwe gewassen (biomassaverbranding). NOx is ook afkomstig van schoorsteen- en uitlaatemissies als bijproducten van de verbranding van alle soorten fossiele brandstoffen (biomassa, kolen, olie en aardgas) bij hoge temperaturen. Kolencentrales zijn de primaire bronnen van NOx in de Verenigde Staten. Auto’s, dieseltrucks en bussen en niet voor de weg bestemde motoren (landbouw- en bouwmachines, boten en treinen) produceren ook NOx.’

Algemene kennis is dat NOx ook door natuurlijke chemische reacties in de bovenste luchtlagen van de atmosfeer ontstaat. Anders zou het leven zoals wij dat zien en herkennen niet kunnen bestaan. De gevormde nitrieten en nitraten die uiteindelijk op de grond terecht komen door beide menselijk- en natuurlijk toedoen is dus samen met ammonia de hoofdoorzaak van ons ‘probleem’.

Er blijkt nu een duidelijke afname te zijn van NO2, de grootste bron van nitriet en nitraat. Ik besprak met het Informatiepunt Stikstof en Natura 2000 deze grafiek van het RIVM:

Mijn stelling hierover was dat, gemiddeld genomen, vanaf de begin jaren 70 de magnetische veldsterkten op de zon daalden en dat ze vanaf ca. 1995, gemiddeld genomen, weer toenemen. Bij lagere magnetische veldsterkten kunnen meer van de meest energieke deeltjes van de zon ontsnappen. Dit leidt dan tot meer ozone, peroxides en NOx op de bovenste rand van onze atmosfeer. (Inderdaad beschermt onze atmosfeer ons hierdoor tegen de meest gevaarlijke straling van de zon. Ga dus niet naar Mars voordat je daar een atmosfeer hebt gemaakt!)

Maar over de dalende trend schrijft het Informatiepunt: Stikstof en Natura 2000:

U constateert correct dat de emissie van stikoxiden (NOx) daalt (sinds 1990 met 76%), hoewel de hoeveelheid verkeer toeneemt. Deze daling van NOx-emissies is het resultaat van maatregelen bij het verkeer, de industrie en in de energiesector. Zo zijn er, onder andere, strengere emissie-eisen aan personenauto’s en vrachtverkeer (Euro-normen), maatregelen zoals het toepassen van SCR (selectieve katalytische reductie; een techniek die de emissies van stikstofoxiden in uitlaatgassen vermindert), betere isolatie en een grotere inzet van hoogrendementsketels in woningen en bedrijfsgebouwen en een lagere inzet van steenkool in de Energiesector.

Toch blijken er goede bewijzen te zijn dat de dalende trend in NO2 globaal is, wat vreemd is aangezien bevolking en bevolkingsdichtheid en fossiel verbranding nog steeds verder toenemen. Mijn opinie is dat het onmogelijk is om een norm voor NO2 op te stellen zoals de EU en WHO dat wel hebben gedaan (zie grafiek) als je niet weet wat de variatie is in de magnetische veldsterkten van de zon vanwege de verschillende zon cycli, nml. de Schwabe (11 jaar), Hale-Nicholson (22 jaar), Gleissberg (88 jaar), de Vries (210 jaar), Eddy (1000 jaar) en Bray (2500 jaar) cycli en de gevolglijke verschillen hierdoor over de hoeveelheid hitte dat in de oceanen terecht komt en de hoeveelheid ozone, peroxides en NOx dat op de top van de atmosfeer geproduceerd wordt.

Het Informatiepunt: Stikstof en Natura 2000 meldt verder ook nog:

Eén van de oorzaken van die slechte kwaliteit is de veel te hoge stikstofdepositie. Die is in Nederland fors hoger dan in de meeste andere landen van de EU (3).

Nederland is (na Malta) koploper in Europa als het gaat om de uitstoot van stikstof, ruim vier keer zo veel als gemiddeld (4).

Een groot deel van deze stikstof wordt uitgestoten in de veehouderij (3,5).

Nergens worden zoveel dieren gehouden per hectare als in Nederland (6).

Ik weet niet waar ze vandaan komen met die ‘slechte toestand’ van de natuur want ik hoor en zie het tegenovergestelde. Ik was nog niet zolang terug op de Hoge Veluwe en behalve dat de bomen hoger waren dan 20 jaar geleden kon ik niets ‘slechts’ vinden. We verdwaalden een beetje, dat wel, maar dat was het enige ‘slechte’ dat ik me herinner…Mijn neef rapporteert dat de heide in Drente ook nog allemaal prachtig overeind staat.

Er wordt ook verwezen naar data van de EU lidstaten die kennelijk door het RIVM in 2022 werden verzameld. Daaruit blijkt dat Malta de koploper is van de ‘stikstof’ uitstoot; dan volgen Nederland, Belgie, Denemarken en Ierland. Finland en Zweden staan onderaan. Het verband met bevolkingsdichtheid is verbluffend: Malta heeft 1700 inwoners per km2, NL = 530, B=390, DK=140 en Ierland heeft 75. In Finland en Zweden wonen er respectievelijk 18 en 26 mensen per km2. Hieruit blijkt dat als je de ‘stikstof’ uitstoot wilt verminderen, je gewoon de bevolkingsdichtheid moet verminderen….

Mijn derde vraag was dus:

Bent u het met mij eens dat de NOx concentratie overal in de lucht direct gecorreleerd blijkt te zijn aan de bevolkingsdichtheid?

Een andere vraag van mij was: als de boeren iets bijdragen aan het ‘probleem’, hoeveel is dat dan? Ook hiervoor is er een onderzoek gedaan. Het werd verricht in opdracht van de NOS (5/10/2023), Zie hier. Er staat:

‘De huidige plannen om zogenoemde piekbelasters uit te kopen zullen de stikstofneerslag in Nederlandse natuurgebieden met hooguit 2,5 procent verlagen. Dat blijkt uit berekeningen die stikstofwetenschappers hebben gedaan op verzoek van de NOS.’

Ik kreeg hierop geen weerwoord van het Informatiepunt: Stikstof en Natura 2000.

Verder legde ik ook nog uit:

Let op dat ik niet zeg dat de extra “stikstof” depositie vanuit de lucht door de natuur en/of extra vergroening van de aarde (=meer verrotting) en/of meer vulkanische activiteit en/of meer verkeer en bedrijven geen enkel probleem is. In feite denk ik dat dit probleem vrij algemeen is. Maar het komt niet van de NL boeren. Het komt door de wereldwijde verandering in het klimaat en het milieu. Wij hebben hier ook een klein natuurgebiedje in Pretoria. We worden soms gevraagd om mee te helpen om de ‘invaders’ op te ruimen, bv.:

Alien Invasive Plants Hack Sunday 15 March 2026 at 07:00 | Friends of the Faerie Glen Nature Reserve

Merk op dat er in deze buurt (Faerie Glen) in de verste verten geen boeren werkzaam zijn. Het is puur stadsgebied. Er wonen 4 million mensen in Tshwane (Pretoria) en de bevolkings-dichtheid is dus ca. 640 mensen per km2. We zitten hier dus duidelijk in de ‘gevaren zone’. Het ‘probleem’ wordt dus aantoonbaar wel veroorzaakt door meer “stikstof” in de atmosfeer. Maar het komt niet van de boeren.

Overigens lijkt het mij dat de mensen die daar belangstelling voor hebben, het beste dit probleem zelf kunnen oplossen. Je moet gewoon je mouwen even een beetje opstropen, toch? In bovengenoemd voorbeeld, heb ik dat zelf ook wel al eens gedaan. Op die manier leer je beide de natuur en elkaar kennen! Leuk toch? Nederlanders zijn misschien te gauw geneigd om als er een ‘probleem’ is, dit door te schuiven naar de rechters en de politiek.

Opsomming van de discussie met het Informatiepunt: Stikstof en Natura 2000

Ik bedank u voor uw antwoorden en al de speciale moeite die u neemt om mij te woord te staan. Ik wijs u nog even erop dat ik in mijn vorige schrijven eigenlijk 3 punten heb gemaakt, dat zijn eigenlijk 3 vragen, nml.

1. Bent u het met mij eens dat de hele aarde door de extra warmte en het extra CO2 groener is geworden? De betreffende grafiek geeft een aanduiding van 15-20% vanaf 1980.
2. Bent u het met mij eens dat er daardoor meer ammoniak in de globale omloop is en er dus ook meer ammoniak van zee of van buitenaf komt inwaaien? (ammoniak is een product van de verrotting van flora en fauna, meest)
3. Bent u het met mij eens dat de NOx concentratie overal in de lucht direct ge-correleerd blijkt te zijn aan de bevolkingsdichtheid?

Ik zou een indicatie van u op deze 3 vragen heel erg waarderen.
Ik begrijp dat u niet over beleid gaat. Het RIVM helpt mij niet. Graag dan een aanduiding van u met adressen van overheidsinstellingen (Raad van State?) die over het stikstof beleid gaan.

Onze reactie hierop is als volgt:

Zoals eerder aangegeven ondersteunt het Landelijk Informatiepunt Stikstof & Natura 2000 het geldende stikstofbeleid. Wij beantwoorden vragen over beleid, monitoring en uitvoering binnen het stikstofdossier en de Natura 2000‑gebieden.

Wij gaan daarom niet verder in op uw vragen of wij het met uw beweringen eens zijn of niet. Een dergelijke discussie valt buiten de rol en taak van het Informatiepunt.

Voor vragen over beleidskeuzes verwijzen wij u naar het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. U kunt het ministerie bereiken via:
Contact met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur | Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur | Rijksoverheid.nl.

Wij vertrouwen erop dat wij u hiermee voldoende hebben geïnformeerd

***