Wat veel mensen zich niet realiseren: ruim driekwart van de brandweerlieden in Nederland is vrijwilliger.

Dwarsnieuws - Marianne Zwagerman 

2 mei 2026

De lokale overheid is de vijand van de burgers geworden *column*

Als het goed gaat met de vrijwillige brandweer, gaat het goed met Nederland, leerde ik van professor Geerten Boogaard. Zoals bij alles in ons perfect georganiseerde landje verwacht je zonder meer dat de brandweer uitrukt als je huis (of de halve Veluwe) in de fik staat, er een paard of koe in de sloot ligt of een boom op je auto waait.

Wat veel mensen zich niet realiseren: ruim driekwart van de brandweerlieden in Nederland is vrijwilliger. Mensen zoals mijn jeugdvriend Willem, die in en om mijn geboortedorp chauffeur is op de brandweerauto, schipper op de blusboot, pompbediener, veiligheidsfunctionaris, oefenleider en TCO. Dat laatste staat voor Team Collegiale Ondersteuning, een luisterend oor voor brandweercollega’s die een traumatische ervaring hebben gehad. Willem doet het er allemaal bij, naast zijn drukke bestaan als ondernemer. Net als zo’n 20.000 andere Nederlanders die vrijwillig de hitte opzoeken als het nodig is.

Veerkracht

Boogaard, die als hoogleraar decentrale overheden de Thorbeckeleerstoel bekleedt, ziet brandweermannen zoals Willem als symbool voor iets groters dan blussen. Willem leeft voor wat Thorbecke bedoelde met: samenleving eerst, overheid daarna. Het Huis van Thorbecke is gebouwd op maatschappelijke veerkracht. Op burgers die zélf verantwoordelijkheid nemen voor een publieke taak, gesteund door de overheid, in plaats van achteroverleunend verwachten dat de overheid alle problemen voor hen oplost. Deze gemeenschapszin is het cement van een lokale samenleving.

‘Sociale netwerken en participatie genereren vertrouwen tussen burgers onderling en dat vertrouwen bevordert weer de betrokkenheid,’ zegt Boogaard: ‘Een brandweervrijwilliger is lid van de sterke sociale gemeenschap rondom de kazerne én officieel benoemd door de overheid in het vervullen van één van de kerntaken van de Staat. Zonder vrijwilligers beschikt de Staat niet over betaalbare brandweerzorg, zonder statelijkheid is een brandweerkorps een goedaardig chapter van een motorclub.’

Cohesie

Met de vrijwillige brandweer zit het nog wel goed. Maar de rest van het Huis van Thorbecke wankelt. Het cement brokkelt af, de sociale cohesie verdwijnt. Politici zitten letterlijk en figuurlijk op grote afstand in veel te grote gemeentehuizen van veel te grote gemeenten, die soms tientallen dorpen hebben opgeslokt. Dorpsbewoners voelen zich verweesd en in de steek gelaten.

Er duiken varianten op van de motorclub-achtige ‘chapters’ die Boogaard bedoelt. Groepen die zich Defend of Protect noemen en protesten organiseren bij geplande AZC’s. Burgerkracht zoals de vrijwillige brandweer, maar nu losgeslagen van vertrouwen in bestuur. Vuur is niet de gemeenschappelijke vijand van de inwoners, zelfs de asielzoekers zijn dat in feite niet. Nee, de lokale overheid is de vijand van de burgers geworden. Precies zoals Thorbecke het niet bedoeld heeft. 

Club van Dwarskijkers