NPO-Ombudsman: trouwe vazal van de koninklijke NOS

Panische reacties op NOS-kritiek Mona Keijzer

Maaike van Charante  6-12-2025

NPO-Ombudsman: trouwe vazal van de koninklijke NOS

 Ombudsman Margo Smit heeft al eerder duidelijk gemaakt wat zij als haar voornaamste taak ziet: de NPO beschermen tegen kritiek van klagers. Dus toen vicepremier Mona Keijzer de euvele moed had om een grapje te maken over de welbekende zwakheden van de NOS, trok de Ombudsman ten strijde om de NOS te verdedigen. Die felle verdediging is een close read waard.

 

Wie zich nog afvraagt of we in Nederland heilige huisjes hebben, hoeft alleen maar te kijken naar de reacties op de milde – ik herhaal MILDE – kritiek van Mona Keijzer op het opzichtige falen van de NOS. Die reacties waren al niet in verhouding, maar het kan altijd nog extremer. Nu betreedt de NPO-Ombudsman het strijdperk. “Verdacht maken van journalistiek raakt de democratie!”

Verdachtmakingen

Het openingssalvo is een reeks verdachtmakingen aan het adres van de vicepremier. Eerst een dogma: “Als politicus bemoei je je niet met de inhoudelijke keuzes van de journalistiek.” Dan de eerste verdachtmaking: de politici van BBB uiten geen kritiek over de NOS omdat ze zich zorgen maken over de kwaliteit van de berichtgeving, welnee, ze willen de tegenmacht uitschakelen!

“Het controleren van de macht is een basistaak van de journalistiek. Dat levert kritische verhalen op waar politici niet altijd op zitten te wachten. Dan kan het verleidelijk zijn om twijfel te zaaien over de betrouwbaarheid van die journalistiek. Want als je achterban de pers niet meer vertrouwt omdat je hem in het verdachtenbankje hebt gezet, zullen ze kritische verhalen over jou ook niet meer geloven. Of die verhalen nu waar zijn of niet.”

Dit is zo ver onder de gordel dat ik er even sprakeloos van was. Elke integere bedoeling is hierbij weggevaagd. Alleen kwaadaardige motieven behoren nog tot de mogelijkheden. En daar gaat de Ombudsman nog even overheen. Alle politici die in het mediapark als fout te boek staan – Trump, Wilders, FvD – worden erbij gehaald. Boodschap: Mona Keijzer is net als deze foute lieden!

Intimidatie

Om het contrast nog even aan te dikken wordt de machtige NOS als slachtoffer neergezet. “Je moet tegenwoordig stevig in je schoenen staan om journalist te willen zijn. Bedrijven sturen advocaten op je af, bij demonstraties moet je soms een steekvest dragen, en na publicatie kun je rekenen op tegenwind op sociale media.” Die arme journalisten toch… hoe durft Mona!

De Ombudsman besteedt een paar vrome woorden aan het nut van ‘legitieme’ kritiek – die volgens haar van lezers en vakgenoten dient te komen – en slaat dan toe. “Maar het structureel ondermijnen van de geloofwaardigheid van journalisten is geen kritiek waar je iets mee kunt. Het is intimideren in plaats van reflecteren.” De minister mag de macht – pardon, de NOS – niet bevragen. Zij moet haar mond houden, anders is het intimidatie.

Media die elkaar checken…?

Dan schakelt Margo Smit over op een moederlijke toon. De lezer moet tenslotte niet gaan denken dat hier een dictator spreekt. Kritiek op de NOS mag echt wel, hoor. Daar zijn zelfs prachtige mogelijkheden voor! De Raad voor de Journalistiek bijvoorbeeld, of de Ombudsman zelf. En dan komt de giller van de dag. Check het vooral, dit schreef ze echt:

“Dankzij de pluriformiteit van de Nederlandse journalistiek kun je er bovendien op rekenen dat journalistieke fouten ook door andere media aan de kaak worden gesteld.”

Diepe zucht…

Als dat zo was, beste mevrouw Smit, dan had ik me niet maandenlang afgebeuld om dat enorme rapport te schrijven over het videomateriaal dat NOS en NTR produceren voor de Nederlandse jeugd. Lees het vooral, en vraag u af in hoeverre dat videomateriaal een spiegel is van de totale berichtgeving van deze kanalen over het Israëlisch-Palestijns conflict.

Verder zult u in het Ombudsmanverhaal niet tegenkomen dat de kritiek van Caroline van der Plas, Claudia van Zanten en Mona Keijzer elke keer geuit werd nadat de BBC niet neutraal bleek te berichten over dit conflict. Door toe te geven dat de BBC hierin bewijsbaar gefaald heeft, zou de NOS zelf immers doelwit van kritiek kunnen worden. En de Ombudsman verhoedde dat het ooit zover zou komen.

Kritiek onschadelijk maken

Vanuit die invalshoek gaat Margo Smit de kritiek van Keijzer demonteren. “De vicepremier maakte zoals gezegd de NOS verdacht door te suggereren dat de NOS klakkeloos de berichten van Hamas overneemt.” Volgens Smit kan de lezer gerust zijn: “Deze kritiek op het brongebruik van de omroep in de berichtgeving over Gaza is in de afgelopen twee jaar in meerdere artikelen van de Ombudsman ontkracht na onderzoek.”

Niets te zien, mensen, doorlopen! In die artikelen verwijst de Ombudsman naar verhalen van de NOS waarin ‘burgerjournalisten’ als bronnen worden opgegeven. Precies deze lieden zijn ook in het jeugdjournaal gepresenteerd als ‘dappere burgerjournalisten’, dus ik had ze al doorgelicht. Wat overigens weer aantoont dat de conclusies van ons rapport waarschijnlijk gelden voor de hele NOS.

Deze Motaz Azaiza, Bisan Owda en Plestia Alaqad zijn allemaal bewezen Hamaspropagandisten, en in twee van de drie gevallen zelfs vermoedelijk terroristen. De linkjes naar de aanwijzingen daarvoor vindt u onder hun namen. Maar in het Hamasknuffelboekje van de NOS zal dit vast allemaal gelogen zijn, ondanks de berichten op hun eigen sociale media. Mijn excuses voor het sarcasme, het is moeilijk om niet cynisch te worden van de capriolen van de NOS en haar beschermers.

Ministerie van Gezondheid

Dan stelt de Ombudsman dat natuurlijk bij informatie van het Ministerie van Gezondheid – waar de reactie van Mona Keijzer over ging – moet worden aangegeven waar die vandaan komt. Oftewel: daar moet bij dat die van Hamas komt. De ombudsman: “Dit wordt door de NOS consequent gedaan.” Dit. Is. Niet. Waar. Het was in elk geval in juni 2025 niet waar.

In onderstaande screenshot van een artikel somde ik zo’n reeks nieuwsberichten op, en u mag ze gaan checken in de drie NOS-liveblogs waar ze uit komen. Van de zeventien berichten is vijf keer vermeld dat deze bronnen banden hebben met Hamas. Bij de twaalf keer dat dit weg werd gelaten, noteer ik een keer het Gazaanse ministerie van Gezondheid, en twee keer gezondheidsfunctionarissen.

Ombudsman bewijst (niet)

Overigens heeft Mona Keijzer niet eens beweerd dat de NOS de Hamasconnectie verzweeg, ze stelde alleen dat de NOS deze cijfers overneemt, en daar heeft ze gewoon gelijk in. Maar in haar pogingen te ontkrachten wat Keijzer (niet) gezegd heeft, overspeelt Margo Smit haar hand. Ze beweert dat zelfs de Israëlische regering vertrouwt op de cijfers van Hamas, en levert daarvoor maar liefst twee linkjes.

Het eerste linkje gaat naar een Powned-reportage waarin een obscuur extreemlinks Israëlisch blaadje wordt aangehaald. Volgens Mekomit hebben Israëlische overheidsfunctionarissen in het geheim uitgerekend aan dit blaadje verteld dat zij de Hamascijfers vertrouwen. Het tweede linkje gaat naar… het zeer linkse, pro-Palestijnse blaadje zelf.

IJverig als altijd heb ik gezocht naar andere bronnen die dit claimen, en wat schetst mijn verbazing, al die bronnen leiden terug naar dit ene obscure blaadje. Dit heeft alle kenmerken van een ongefundeerd gerucht dat soms door gretige media wordt doorgebriefd. Daarmee heb ik al meer onderzoek gedaan dan de Ombudsman die twee keer dezelfde bron aanhaalt. We kunnen gerust concluderen dat Israël niet zo dom is om de Hamascijfers te vertrouwen.

NOS neutraal?

En weer schiet de Ombudsman in eigen voet. Citaat: “Ook het vermeende activisme is al eerder ter sprake gekomen in onderzoeken van de Ombudsman. Zo was het onderdeel van een vierdelig onderzoek naar berichtgeving over demonstraties. Daarin staat onder andere: “Journalistieke berichtgeving door ledenomroepen hoeft niet neutraal te zijn; zoals vastgelegd in de Mediawet zijn omroepen vrij in hun redactionele keuzes.” Dit gaat dus om alle omroepen behalve de NTR en de NOS.”

Hallo Ombudsman, dat was nu juist het punt! NTR en NOS horen neutraal te zijn, daarom richt de kritiek zich op hen. En dat wordt niet opgeheven door weer een aanname, namelijk dat het omroepbestel alle meningen zou vertegenwoordigen: “Zo zou je, in de woordkeuze van de BBB in de Tweede Kamer, inderdaad kunnen denken dat er sprake is van activisme. Maar dan wel van alle kanten.”

In de eerste plaats is de pluriformiteit op dit vlak ver te zoeken bij al die ‘diverse’ omroepen – zie de eendrachtige aanval op Mona Keijzer afgelopen week – en in de tweede plaats heeft Keijzer die andere omroepen niet genoemd. Het gaat om de NOS. Die volgens de Ombudsman zèlf neutraal zou moeten zijn. Driedubbele zucht.

Kafka in Hilversum

En weet u waar de Ombudsman ruimte voor verbeteringen ziet…? “Het is zorgwekkend dat een deel van politiek Den Haag niet weet dat men met vragen over de journalistiek van de publieke omroepen bij de Ombudsman terechtkan.” Natuurlijk. Heeft u nog een emmertje sarcasme voor me? De Ombudsman is onze redding! Betreed allen het kafkaëske doolhof van de toezichthouders!

Doe dat onderzoek of hef de zaak op

Dan nog een afrondend preekje over niet raken aan ‘het vertrouwen in de onafhankelijke journalistiek’ en voortaan braaf de ‘bestaande toetsingsmechanismen’ gebruiken, en de Ombudsman heeft haar belastingcentjes weer verdiend. Er zijn momenten dat ik denk dat de NPO niet gesaneerd moet worden, maar opgeheven. Beter niet geïnformeerd dan zo slecht geïnformeerd.

Misschien kunnen de Ombudsman en de voltallige NPO eens na gaan denken wat nu echt ‘het vertrouwen in de onafhankelijke journalistiek’ ondermijnt. Serieus, al ging Mona Keijzer met een kanon naar het mediapark; ze zou er niet in slagen om ook maar een fractie van de schade toe te brengen die deze lieden zichzelf toebrengen.

Zoals ik ook in mijn vorige artikel al betoogde: het is de hoogste tijd voor een grondig, onafhankelijk onderzoek naar de Israëlverslaggeving van de NOS. En gezien de overeenkomsten tussen het materiaal voor de jeugd en de overige producties, is ons onderzoek al een prima startpunt. Niemand heeft behoefte aan een indoctrinatiemachine die niet mag worden tegengesproken, en een klachtensysteem dat slechts dient om die machine te beschermen.

Nederland heeft behoefte aan integere journalistiek.

Maaike van Charante 

 

U kunt Maaike van Charante steunen via repelsteeltje.backme.org