Prof. Vahrenholt in gesprek met Max Mannhart

Vertaling: Tom Hoornstra.

Volgens een recente studie gaat de Duitse route naar klimaatneutraliteit Duitsland een bedrag van 6.000 miljard euro kosten (dat is 6 biljoen euro). En zoveel gaat de Energietransitie ons dan kosten. Maar waar we het vandaag over gaan hebben, dat zijn met name de verborgen kosten, de kosten die niet in de Eenergietransitie zitten en die niet publiekelijk besproken mogen worden. Eén van die verborgen kosten zijn de kosten voor het netbeheer. En dat onderwerp zullen we hier wat verder uitdiepen.

Hartelijk welkom, beste kijkers, welkom bij weer een vraaggesprek met prof. Vahrenholt.

Ja, meneer Vahrenholt, de kosten voor netbeheer gaan opnieuw omhoog. Wat is er aan de hand ?

Het tarief voor netbeheer daarvan is aangekondigd dat dat per 1 januari komend jaar met 24% zal gaan stijgen. En dat is nogal wat, dat treft vooral de industrie, de kleine zelfstandigen en de huishoudens. Maar op zich is die prijsstijging (in absolute zin) niet zo hoog. De netbeheerkosten bedragen ongeveer 28,6% van de bruto kWh prijs van € 0,34 per kWh. Zodoende is die prijsverhoging ongeveer € 0,01 per kWh. Niet zo een ramp zou u denken, maar voor de industrie is dat dramatisch.Het probleem is dat de korting op de energie-belasting, een bedrag van 6,5 miljard voor het afgelopen jaar, dat die korting door de minister van financiën, Lars Klingbeil, is verminderd. Iedereen heeft het erover dat we de economie moeten stabiliseren en een eerste stap die men deed was dat de industrie minder geld voor netbeheer moest afdragen, dat was indertijd een korting van één miljard euro. Maar op dit moment zal de stroomprijs voor de industrie juist weer omhoog gaan. Maar dat is nog maar het begin. Want er is een prognosestudie gemaakt, waaruit blijkt dat er tussen 2025 en 2045 een bedrag van 6.000 miljard euro nodig is om Duitsland in het jaar 2045 volledig van energie te laten voorzien door alleen zon- en wind. En daarvoor is een geheel nieuwe netinfrastructuur nodig.

Er zijn reusachtige kabels nodig om de windstroom van het noorden naar het zuiden te transporteren. En als ’s zomers de zon schijnt, dan moet de zonnestroom van het zuiden in Beieren naar het noorden worden getransporteerd.

En dat is bijzonder inefficient, want de wind blaast niet altijd. Dus die dikke bekabeling van zuid naar noord om die windstroom te transporteren, die wordt heel vaak niet gebruikt. Want zo’n 110 dagen per jaar hebben we helemaal geen wind. Ook in Noord-Duitsland niet.

En ’s nachts is er ook in Beieren geen zon en in de winter ook helemaal niet. Dus er wordt een heleboel opgetuigd voor die bekabeling en dat gaat zo tussen de 600 en 700 miljard euro kosten. En dat moet ook nog even betaald worden. Het zijn de transmissienetbeheerders die die uitbreidingen voorfinancieren en dat moet natuurlijk verrekend worden en dat wordt voor ons jaarlijks aan rente en aflossing een bedrag van 40 miljard per jaar. En volgens een energie-economisch instituut uit Keulen betekent dat een prijsverhoging voor de industrie van € 0,07 (per kWh) en voor de huishoudens een prijsverhoging van € 0,18 (per kWh).

Maar dat zijn dramatische bedragen. Daarmee sturen we aan op de totale vernietiging van elke vorm van Duitse industrie. En wat me hierover verschrikkelijk dwars zit, dat er hierover geen enkele vorm van discussie wordt gevoerd. We zouden ons druk moeten maken over hoe we de productie in Duitsland kunnen blijven voortzetten en daarmee de economie kunnen ondersteunen. Maar als we op deze koers zo verder gaan, dan maken dergelijk hoge stroom- tarieven het produceren in Duitsland te kostbaar en oneconomisch.

***

RECLAMEBOODSCHAP

Berlijn vervalt tot chaos en plotseling verschijnen er overal plakkaten waarop de tekst gedrukt staat: “Hier is geen ruimte voor rechtse propaganda. Weg met Apollo News, gooi ze uit de wijk Kreuzberg.” Maar dit is exact de reden dat Apollo News in Berlijn zal blijven, want journalisme hoort daar te zijn waar het moeilijk en ongemakkelijk is en journalisten moeten zich overal laten zien, zelfs als dat als storend wordt ervaren. Er is onderzoekend journalisme voor nodig, zodat men de waarheid niet langer kan ontkennen.

Verslaggeving, die onderwerpen ter discussie kan stellen en op die manier draagt Apollo News bij aan het publieke debat en aan de berichtgeving in ons land. En dat is bitter nodig.

En dat lukt ons alleen met uw hulp. Alles wat wij aan werk verzetten met 25 medewerkers hebben wij te danken aan de bijdragen van onze kijkers die ons ondersteunen. Er bestaat een grote behoefte aan meer onderzoeksjournalisme, aan meer relevante verdieping van zaken. En als u het daarmee eens bent, dan hoop ik dat u bereid bent ons financieël te steunen. Misschien wilt u wel vriend van Apollo News worden tegen een maandelijkse bijdrage. Dan maakt u deel uit van ons team en u versterkt onze positie in de journalistiek.

Maakt u ons sterk in deze woelige tijden.

***

Ik denk, dat het goed zal zijn om te benadrukken over welke bedragen we het hier hebben, dat dat namelijk niet zomaar een praatje pot is. Om nog even terug te komen op die 6 biljoen euro. Ik wil niet meegaan in een al te optimistische prognose, maar als we uitgaan van dat bedrag dat dan in die 20 jaar benodigd zou zijn, dan brengt ons dat toch op 300 miljard euro per jaar. Maar dat is meer dan de helft van de jaarlijkse rijksbegroting.

Ja, dat snap ik. In die 300 miljard daar zitten natuurlijk ook alle vervangingsinvesteringen in. Dat is niet alleen de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Maar ook de extra warmte-isolatie van de woningen, de warmtepompen, de elektrische auto’s, het ombouwen van de benzinestations en nog veel meer. Dat is natuurlijk waar de regering op aanstuurt.

Maar dit is toch wel van een gigantische orde van grootte, een dergelijk bedrag per jaar dat meer dan de helft van de rijksbegroting omvat en hoe ga je dat dan verdelen over wat iedereen daaraan moet gaan bijdragen. Dat zijn bedragen die men zich niet meer kan voorstellen.

En dan zal men zich moeten afvragen, wat is dan het effect van al die uitgaven ? Veronderstel dat het ons zou lukken om ieder jaar gelijk aan de helft van de rijksbegroting extra te gaan uitgeven. Waar komt dat geld dan vandaan ? Van de belastingbetalers natuurlijk; dat zijn de burgers en de bedrijven (waaronder de industrie). Maar per slot van rekening worden die burgers en die bedrijven steeds armer. Maar dan werd er ontzaglijk veel geld uitgegeven. Maar waarom eigenlijk ? Is dat dat wij in het jaar 2045 kunnen zeggen: “Geweldig, wij hebben de wereld gered !”. Neen, we hebben de wereld niet gered. Ik het het al eens uitgerekend, dan hebben we ervoor gezorgd dat de aarde in het jaar 2100 minder opwarmt en die vermindering bedraagt 0,01 °C. Maar een dergelijke prestatie dat is toch klinkklare onzin.

Het heeft geen enkel effect, de Chinezen lachen zich suf, alle onze concurrenten zijn blij en roepen: “Mooi zo, de Duitse industrie gaat hardlopend naar de Filistijnen”. Dan kunnen ze daar mooi onze auto’s gaan kopen. We (China) verkopen ze nu al zonnepanelen en windturbines. En als die andere huishoudelijke en technische producten, want Duitsland blijkt dat zelf niet meer te kunnen. En omdat Duitsland dat niet meer kan, loopt hun welvaart achteruit. En uiteindelijk wordt er zoveel minder geld verdiend om te blijven voorzien in bijstands- en andere uitkeringen. Alleen al de instroom van immigranten kost ons 400 miljard gerekend vanaf 2015. Dat betekent dat een dergelijk plan van 6 biljoen zal eindigen in chaos en armoede. Nogmaals, we hadden een stabiele energievoorziening en we ruilen dat in voor iets enorm duurs en het enige resultaat dat we daarvan zien, is, dat de productie van goederen in Duitsland verdwijnt en zich dan verplaatst heeft naar China. Echter, in China zijn de omstandigheden een stuk slechter; de productie zal daar met een veel hogere CO2 emissie gepaard gaan, want er zijn daar ontzaglijk veel kolencentrales. En dan in Duitsland maar roepen dat wij in 2045 geen CO2 meer zouden uitstoten. Het eerste dat minister-president Merz nu zou moeten doen is zeggen: “we stoppen voorlopig met deze onzin”.

“Vanaf nu een moratorium van 5 jaar”.

De komende vijf jaar géén extra heffingen, geen extra belastingen, de komende 5 jaar worden de burgers, de middenstand en de bedrijven ontzien. Het Duitse constitutioneel hof ziet daar geen bezwaren in. Wij zouden ook in 2045 pas onze kolencentrales kunnen gaan sluiten.

Alhoewel ik dat een verkeerde beslissing blijf vinden, maar men zou het op die manier kunnen uitstellen. Maar, neen, men houdt strikt vast aan de ingezette rood-groene koers.

En dan zien we zulke onzinnige getallen die nu gepresenteerd worden. En wat zegt de EU ons daarover ? Die doet er nog een schepje bovenop. Doe heeft vastgesteld dat alleen Duitsland zo dom is om zijn hele elektriciteitsnet om te gaan bouwen. De andere EU landen hebben kolencentrales en kerncentrales. En omdat Duitsland die beide systemen niet meer wenst, leidt dat tot enorme kostenstijgingen. En ook in de Duitse steden moet dan van alles op de schop. Als ik in mijn woning een warmtepomp wil installeren en ik wil een elektrische auto voor de deur, dan moet er eerst een krachtverdeelstation bijgebouwd worden. En het laagspanningsnet zal enorm verzwaard moeten worden. Ook dat tegen gigantische kosten.

En nu heeft de EU gezegd, dat dergelijke tegemoetkomingen of subsidies voor de industrie niet zijn toegestaan en die korting op de energiebelasting zou daar dan ook onder vallen.

Dus die korting is niet toegestaan volgens de EU. Maar op dit moment betaalt de industrie € 0,03 per kWh aan netbeheerkosten. Maar eigenlijke bedragen die netbeheerkosten € 0,065 per kWh. Maar dankzij die korting betaalt de industrie nu dus dat veel lagere bedrag aan netbeheerkosten. Je moet natuurlijk altijd de juiste vragen weten te stellen, nietwaar ?

Niemand beseft, dat wij een hele berg geld uitgeven, aan zo een verkeerde beslissing, die Energietransitie heet. En nu zegt de EU: April, april, dat mogen jullie niet doen, dat staan wij niet langer toe. Want de ons omringende landen klagen al over Duitsland, want die Duitsers die subsidiëren hun industrie. Die subsidie is dus een fout en de industrie moet gewoon belast gaan worden voor deze hoge kosten.

En als die dan ten gevolge daarvan failliet gaat, dan is dat eigen schuld. Over het feit dat de EU deze belastingkorting afwijst wordt in Duitsland niet eens meer gesproken. Men roept alleen maar: eigenlijk wilden wij dit ook niet. En daarmee zal Duitsland zijn uitzichtloze toestand (dat het licht uitgaat) niet pas in 2045 bereiken, maar al over een paar jaar.

Misschien moeten we toch nog even terugkomen op die netbeheerkosten, om te laten zien wat er daarmee aan de hand is. Hoe zijn die netbeheerkosten tot stand gekomen en waarom zijn die kosten zo van belang voor de Energietransitie ?

Aanvankelijk hadden wij een prima functionerend elektriciteitsnet dat werd gevoed door gascentrales, kolencentrales en kerncentrales. Waarbij die centrales over heel Duitsland verdeeld lagen. En die situatie bestaat tegenwoordig niet meer; dat hebben we afgeschaft.

Een heleboel van die centrales bestaan niet meer. De kerncentrales zijn buiten bedrijf gesteld en van de kolencentrales hebben we nog maar de helft over. En nu heeft men het plan opgevat om de hele elektriciteitsvoorziening te voeden vanuit zon- en windsystemen.

Zonneschijn hebben we vooral in het zuiden van Duitsland en de wind waait harder aan de kust, dus in het noorden. Om in de toekomst iedereen van voldoende zon- en windstroom te kunnen voorzien moet er overal extra bekabeling worden aangelegd. Daar komt nog bij, dat we het vervoer van goederen en personen ook willen gaan elektrificeren. Dat betekent dat er in onze steden veel meer elektrisch vermogen nodig zal zijn dan tegenwoordig. Want de elektrische warmtepomp voor de verwarming van onze huizen, die vraagt ook vermogen.

Het gehele elektriciteitsnet wordt omgebouwd om aan de eisen van de Energietransitie te gaan voldoen. En dat kost bakken met geld. Dat komt neer op 700 miljard voor de uitbreiding van het hoogspanningsnet en 300 miljard euro voor de uitbreiding van het laagspanningsnet.

De uitbreiding van het laagspanningsnet zal vooral in de steden plaats vinden. Dan zullen er nog een aantal windparken bijgebouwd moeten worden en een aantal gascentrales met name voor die perioden waarin er weinig zon- en windenergie beschikbaar is. Dan bestaat er nog steeds het idee-fixe, dat we de gascentrales geschikt zouden moeten maken om op groene waterstof te kunnen stoken, een gas wat minstens 3 maal zo duur als aardgas is.

Dat is echter een idee uit het sprookjesbos en dergelijke gedachten moeten maar gewoon in het sprookjesbos blijven. Dat idee is nooit verder tot iets concreets uitgedacht (In Saudi-Arabië speelt op dit moment het vertraagde NEOM project waar men van plan is om groene waterstof te gaan produceren).

Maar daar moet toch een gigantische prestatie voor geleverd worden, dat is bijn niet meer voor te stellen. Een bedrag van 700 miljard alleen al voor hoogspanningsleidingen, dat bedrag is anderhalf keer zo groot als de hele rijksbegroting van 2026. Dat is niet zo maar een klus, maar een megaproject.

En toen dat bekend werd hebben een aantal deelstaten – waaronder Niedersachsen en Beieren – geëist dat die hoogspanningsleidingen dan maar ondergronds moeten worden aangelegd.

Dat is wel gemakkelijk gezegd, maar dat wordt dan acht maal zo duur als bovengronds.

En dat heeft niet alleen betrekking op de kosten maar heeft nadelige gevolgen voor de tijdsplanning. En voor de vergunningverlening. En aanvankelijk hoopte men dat we in 2023 al heel ver zouden zijn met die hoogspanningsleidingen en in die tijd hadden we nog een klein beetje kernenergie, maar het idee-fixe van geen kernenergie moest opgevolgd worden, maar helaas zijn die extra hoogspanningsleidingen nog steeds niet (in voldoende mate) aangelegd.

Maar ook de komende 5 jaar zullen die nog niet klaar zijn, omdat de kosten gigantisch hoog zijn. Want het zal ook niet lukken om die 6 biljoen euro stapsgewijs te gaan spenderen.

Maar laten we dan eens kijken naar die 17 kerncentrales die we in bedrijf hadden. Als we die zouden kunnen renoveren, laten we zeggen voor 5 miljard per stuk. De bekabeling ligt er al.

De opstellingslocaties zijn er al. Dan zijn we éénmalig een bedrag kwijt van 85 miljard.

En dan zijn we verzekerd van 50 jaar elektrische energie, met een kostprijs die duidelijk onder de huidige leveringsprijs ligt. Zo eenvoudig is deze prima oplossing. En ik heb het in mijn recente boek met de titel “Tijd voor kernenergie” beschreven.

En als het lukt om die kerncentrales die nog enigszins intact zijn te gaan reactiveren, dan is het nog een stuk eenvoudiger. Een dergelijke renovatie zal dan tussen de 1 en 2 miljard kosten. De hele slechte centrales, waarvan veel componenten vernietigd zijn, daarvan zal de renovatie zo rond de 5 miljard kunnen gaan kosten. En overigens zal de door die kerncentrales geleverde energie CO2-vrij zijn. Want dat behoorde per slot van rekening tot één van de klimaatdoelstellingen.

Maar wat voor een waanzin, wat een verdwaasdheid en een ontkenning van natuurwetenschappelijke feiten. Ja, maar wat kan je eigenlijk ook verwachten van mensen die met een afgebroken studie in de politiek zijn beland en nooit ergen anders hun geld hebben verdiend en nu in het parlement over onze toekomst beslissen.

Wat wel reuze spannend is, dat we het hier over gigantische bedragen hebben, over een totaal van 6 biljoen euro, waarvan dan 700 miljard nodig zou zijn voor extra hoogspannings-bekabeling. We praten hier over bedragen die ons jaarlijks bruto nationaal product verre te boven gaan. En de vraag die we ons moeten stellen in hoeverre de burgers dit zouden moeten kunnen opbrengen. Want we hebben nu al te maken met een Klimaattransitiefonds, over hogere tarieven voor netbeheer, over de tarieven voor elektriciteit. En op welke manier gaat men de burger nog zwaarder belasten ? En in hoeverre zal de burger geïnformeerd worden wat hem en haar nog meer te wachten staat ? Want hoe lang wil men die onbetaalbare bedragen nog langer verzwijgen voor de belastingbetalers ?

Dat is een goede vraag. Het hangt sterk af wat de elektriciteitsprijs gaat worden. De meesten van ons kennen de elektra-afrekening wel een beetje. Er is een leveringsprijs en dan komen er netbeheerkosten bovenop. En die netbeheerkosten stijgen elk jaar, en dat is forst toegenomen nadat men in 2021 heeft besloten om het elektriciteitsnet radicaal te gaan ombouwen.

En vanaf dat moment zijn de elektriciteitstarieven omhoog geschoten. Maar voor de industriebedrijven is dat zeer bedreigend, want zij moeten internationaal concurreren.

En dan kan je niet hen straffeloos belasten met 1,2 of 3 cent per kWh extra, want dan worden hun producten onverkoopbaar. En uiteindelijk kwam de regering tot de conclusie dat ze hier iets aan moesten gaan doen. Er werd gezegd: “wat wij nu doen is toch niet zo goed voor de economie”. En toen heeft men bedacht dat er een korting voor de industrie zou moeten komen en die korting werd dan betaald uit het Klimaattransitiefonds. En dat fonds wordt op peil gehouden door de CO2-heffingen die de burgers en de industrie betalen.

Nu zat minister van financiën, Lars Klingbeil, met hier een tekort en daar een tekort en hij zat met veel te hoge uitgaven, dus hij zat met het probleem hoe of hij die korting zou moeten gaan financieren. En toen dacht hij, dat hij daar mooi dat klimaattransitiefonds voor zou kunnen gebruiken. Hoewel hij vermoedde dat niet wettelijk gezien niet mocht. Maar ja, wie zou erover zijn plan gaan klagen en nood breekt wet, nietwaar ? Maar eigenlijk kon iedereen wel beseffen dat een verdrievoudiging of verviervoudiging van de netbeheerkosten tot grote problemen zou gaan leiden. Want dan praat je al gauw over 40 miljard euro per jaar extra aan netbeheerkosten, die door burgers en industrie zou moeten worden opgebracht.

Maar als je dat probleem niet bij de burgers en industrie neerlegt en dan zegt: we financieren het wel uit de rijksbegroting, dan zitten we daar met een onoplosbaar probleem.

Dus op dit moment bedraagt die korting op de netbeheerkosten 5,5 miljard euro. Maar dat dreigt op te gaan lopen tot 40 miljard euro. Maar dat zal niemand nog serieus nemen.

Er moet iemand een keer de waarheid gaan vertellen en zeggen:

“stop met deze waanzinnige energietransitie, zet hier een stop op en afgelopen met deze onzin”.

Tja, en als er teveel wind is, dan moeten we windparken tijdelijk stoppen, maar wèl met doorbetaling van de vergoeding alsof ze wel zouden hebben geleverd.

En voor het geval er te weinig wind is moeten de centrales het overnemen, van wie we er momenteel te weinig hebben, zodat we extra gascentrales zullen gaan bouwen.

Dat is volgende punt dat we gaan bespreken. In november 2026 zal de regering een besluit nemen of er voor 10 GW (10.000 MW) aan gascentrales zal worden bijgebouwd. En in principe klopt dat wel, want als er geen wind is, dan willen we dat ook de trein nog rijdt.

Maar investeerders willen ook zekerheid dat ze hun geld kunnen terugverdienen en ook zij beseffen dat aardgas erg duur is tegenwoordig. Dus die investeerders willen garanties.

Dan is er nog tussen de 1 en 3 miljard per jaar nodig aan belastinggeld, waarmee de overheid de gasleveranciers tegemoet wil komen.

En al die moeilijke overwegingen waren niet nodig geweest als men die kerncentrales niet had gesloten. Men had eerlijk moeten erkennen dat dat de hoofdoorzaak van de hier geconstateerde problemen is. We moeten nu pas op de plaats maken stoppen met deze onzin.

Minister-president van de deelstaat Beieren, Markus Söder van de CSU, had dat in Beieren kunnen besluiten, maar hij deed het niet.

De situatie in Duitsland wordt met de dag erger en helaas heeft niemand het er nog over, het publieke debat is muisstil. Maar ik ben blij dat er nog media zijn, waar we dit soort zaken nog wèl kunnen bespreken. En waar we dit onzinnige energiebeleid aan de orde kunnen stellen.

Hoe gaat dit dan eigenlijk verder ? Dit lijkt toch op de situatie waar de regering nooit uit kan komen en men blijft maar uitstellen. En de huidige regering blijft nog veel meer in het ongewisse dan de vorige regering onder Scholz. De regering Scholz probeerde de Energietransitie nog met enige trots te presenteren. En deze regering rent als een blind paard maar door, zonder zich ook maar iets over het geld af te vragen. Men praat niet meer over geld.

Ja, men rent als een blinde tegen een muur van kosten en dan gaat de EU er zich ook nog eens mee bemoeien. Volgens de EU is die korting op netbeheerbetalingen in strijd met de EU regels. Maar als je het nauwkeurig in beschouwing neemt, dan zijn eigenlijk de zon- en windsystemen de oorzaak van die noodzakelijke extra bekabelingen. Die zijn eigenlijk verantwoordelijk voor die netbeheerkosten, maar op dit moment betalen zij er helemaal niets aan mee. Op die manier blijven de echter veroorzakers buiten beeld. En hoe moeten we nu verder ? Dit zal net zolang doorgaan, totdat er een hoogoplopend conflict ontstaat, of dat de burgers genoeg krijgen van deze regering, want de huidige regering is niet van plan om haar koers te wijzigen. En de regering en het landelijk netbeheer roepen dan in koor:

“de industrie moet maar gaan produceren als de zon schijnt”.

En dan is er het zekerheidsplatform in de maak, die in de nabije toekomst het kleine beetje elektriciteit wat er dan nog is, mag gaan rantsoeneren. Dat is een uitvinding geweest van voormalig minister Habeck. Het landelijk netbeheer staat onder leiding van Klaus Müller, die lid is van de Groenen en hem wordt toegestaan het groene beleid te blijven voeren.

Maar daar zal een keer een eind aan komen, want zo kan dat niet doorgaan. En ik vindt het vreemd, dat de industrie dit alles zo gelaten over zich heen heeft laten komen. De grote industriebedrijven hebben echter al lang hun conclusie getrokken; die hebben geen behoefte meer aan nader overleg met de regering.

Die zijn al stilletjes bezig om hun productie en hun fabrieken naar China over te brengen, waar de economische voorwaarden een stuk aantrekkelijker zijn.

En dat zijn meestal de multinationals, voor hen is dat niet zo moeilijk. Maar de Duitse middenstand, die wordt het sterkste getroffen door het energiebeleid. En dat kunnen we gewoon elke week in de krant lezen. Dan is het een keramiekbedrijf dat ermee stopt en vervolgens een fabrikant van glas, dan weer een toeleverancier van de auto-industrie.

Hartelijk dank voor dit gesprek. En, beste kijkers, als u meer wilt weten, bestelt u dan het recent uitgebrachte boek van professor Vahrenholt, getiteld “Zeit für Kernkraft”, daarmee ondersteunt u ook ons werk, waardoor het mogelijk is om dergelijke zaken hier tot in detail te kunnen bespreken. Het wordt ook zeer gewaardeerd als u besluit om “vriend” van Apollo News te worden. Tot een volgende keer.

***

Zie ook hier,

***