De vraag is niet of ze een weer recycle-jurk met bijpassende hoed zal dragen: met haar figuur past eigenlijk elk ontwerp. Nee, het gaat om iets anders: hoeveel klimaatoptimisme zal ze weten te persen in de komende troonrede?

Vorig jaar kwam het woord klimaatverandering maar 1 keer voor. Maar nu zijn we een jaar verder. En terwijl zij in Den Haag maar blijft spreken over ‘welvarend en duurzaam Nederland’, draaien de kolencentrales, die zij zo naarstig dicht wil, op volle toeren.

De cijfers zijn onverbiddelijk. Tot half augustus is er al 6,9 terawattuur (TWh) stroom uit kolen opgewekt. Dat is meer dan in het hele jaar 2024, en de herfst – traditioneel het hoogseizoen voor kolen – moet nog beginnen. De reden is pijnlijk banaal: hoge energieprijzen en een enorme vraag uit België, waar kerncentrales stilliggen voor onderhoud. Nederland exporteert lustig door, mede opgewekt met die smerigste brandstof die voorradig is.

Ze positioneert zich als de voorvechtster van een versnelde transitie. Maar de fysieke realiteit lacht haar uit.

Ironisch genoeg zijn het juist deze vermaledijde kolencentrales die de Nederlandse stroomvoorziening redden. Terwijl wind en zon het af laten weten bij windstil weer en de waterstofeconomie zelf nog moeten worden opgewekt, zijn het de trotse oude kathedrale centrales tegen de horizon in dit land van traagstromende rivieren – in Eemshaven en op de Maasvlakte – die de noodzakelijke stroom leveren. Zonder kolen zou Nederland in de zomer van 2026 bij wijze van spreken in het donker hebben gezeten. Ze zijn de reddende kracht in een systeem dat failliet is verklaard door de eigen D66-theologie.

En praat maar niet over wind op zee, het paradepaardje van Van Veldhoven. In theorie een pijler van de energietransitie, maar goed beschouwd in de praktijk een debacle van uitgestelde parken en exploderende kosten. Grote energiereuzen bereiken inmiddels rochelend-uitgeput het strand.


Hier schetst zich de positie van totale onmacht bij Van Veldhoven. Ze positioneert zich als de voorvechtster van een versnelde transitie. Maar de fysieke realiteit lacht haar uit.

Het PBL oordeelde hard: met de huidige koers is het ‘niet aannemelijk’ dat Nederland de -55% reductie in 2030 haalt. Van Veldhoven sprak in de Eerste Kamer over ‘een auto met vierkante wielen die steeds wat ronder worden’.

Misschien neemt onze Koning die woorden straks ook nog wel in de mond.

***