De gigantische puinhoop die Jeugdzorg heet

Datum:
  • zaterdag 17 september 2022
  • in
  • Categorie: , ,
  • Aangrijpende documentaire van Kim Feenstra

    Als ouders niet goed voor hun kinderen zorgen grijpt Jeugdzorg in en kan een kind uit huis worden geplaatst, opdat het goede zorg ontvangt. Tor zover de theorie. Het Jeugdzorg-systeem is echter volkomen rot en de Jeugdwet uit 2015 heeft de problemen alleen maar vergroot. Voormalig fotomodel Kim Feenstra maakte over Jeugdzorg de schokkende documentaire Taken: Kinderen van de Staat. Waarin een moeder zegt: “Ik kreeg een dood kind terug en twee getraumatiseerde kinderen die nooit naar school zijn geweest.” Ines van Bokhoven doet verslag.  

    Het is een opmerking die een open deur intrapt, en toch maak ik ‘m: het is een gigantische puinhoop in de Jeugdzorg in ons land. Ik zag deze week de eerste documentaire van voormalig fotomodel Kim Feenstra Taken: Kinderen van de Staat – en ik moet zeggen: het is een behoorlijk geslaagde eerste poging. Kim doet er goed aan af en toe te vergeten dat ze een model was als ze een film maakt, en er zijn nog wel wat andere puntjes van kritiek, maar het onderwerp dat ze aansnijdt en de mensen die ze aan het woord laat, overtuigen de kijker al snel van de noodzaak van haar werk.

     

    Corrupt

    Het is een corrupte wereld die naar voren komt in deze film. Een wereld waarin allerlei belangen met elkaar verstrengeld zijn, en dan hebben we het niet over de minste spelers. Zo is het OM een orgaan dat in vrijwel alle dossiers opduikt, en de Belastingdienst is ook wat men in die branche een ‘ketenpartner’ noemt. Zonder enig probleem worden gegevens met elkaar gedeeld – vandaar ook dat zoveel ouders in de Toeslagenaffaire ineens Jeugdzorg hun leven binnen zagen dringen.

    Maar het gaat zoveel dieper dan dat. Het is een systeem dat volkomen rot is. Zoals zoveel zaken in ons land. In 2015 werd de nieuwe Jeugdwet van kracht, en als ik de experts mag geloven heeft dat de zaken alleen maar verergerd. Zoals Loudy Nijhof, gemeenteraadslid in Dordrecht, uitlegt: het zorgt voor nog meer belangenverstrengeling, die dan ook erg ver gaat. Er zijn gemeenteraadsleden die zelf directeur zijn van zo’n gezinshuis, en bij het toezeggen van plaatsingen hun eigen huizen en daarmee dus hun eigen kassa’s naar voren kunnen schuiven, om maar een voorbeeld te noemen.

     

    Veel geld

    En er gaat wat geld rond in deze wereld van zorgers en gezinshuizen. Zo is er het Leger des Heils, een grote aanbieder van gecertificeerde instellingen, dat kan beschikken over heel wat fondsen, zoals onderzoeksjournalist Daniël Sas uitlegt. “Als een kind uit huis geplaatst wordt, begint de kassa te rinkelen,” zegt hij. Bij het Leger is dat zeker het geval: de organisatie is in verschillende takken opgedeeld, waarvan Jeugdzorg er eentje is – maar het geld dat men voor die Jeugdzorg krijgt gaat, vreemd genoeg, naar het Kerkgenootschap. We spreken hier over miljoenen euro’s. Het Kerkgenootschap van het Leger is dan ook rijk: men heeft een eigen vermogen van zo’n 39 miljoen. En dat geld wordt voor kerkelijke doeleinden gebruikt, niet voor Jeugdzorg. Controle op al die geldstromen is er vrijwel niet, beaamt iedereen.

     

    Jeugdwet als boosdoener

    Ook Maaike van der Aar, landelijk bestuurder Jeugdzorg van de FNV, wijst naar de Jeugdwet van 2015 als de huidige boosdoener. Er zijn teveel lagen in de structuur ontstaan, legt ze uit, en de bovenste lagen beslissen, terwijl de onderste het allemaal maar moeten uitvoeren. Ze pleit ervoor die beslissingsbevoegdheid juist bij de mensen op de werkvloer te leggen, zodat sneller en efficiënter hulp geboden kan worden. De mensen aan de onderkant geven al jaren aan dat het systeem niet deugt, maar niemand luistert. De conflicten tussen gemeenten en Rijk gaan over macht (wie doet wat) en geld (wie betaalt wat en hoeveel) en niet over de kwaliteit van de zorg. “Breek maar af en begin opnieuw,” is dan ook haar advies.

     

    Bedden vullen

    Van de bestaande instellingen valt zo’n 80% onder redelijk veel toezicht, maar het is die 20% die overblijft, waar we eigenlijk weinig van weten qua reilen en zeilen. En als we beseffen dat deze instellingen betaald krijgen per beslapen bed, dan snapt een kind zelfs dat het zaak is zoveel mogelijk bedden te vullen. “Cowboys,” noemt Paul Vlaardingerbroek, familie- en jeugdrechter in Rotterdam, ze. “Gemeenten gaan nu eenmaal in zee met de meest goedkope instellingen.” Er is dus een ware commerciële markt, compleet met prijsconcurrentie, gaande in de zorg voor onze kinderen. En de investeerders willen uiteraard geld zien, winst maken.

     

    Uithuisplaatsingen

    Ook bij complexe scheidingen komt Jeugdzorg al vlot om de hoek, en voordat je het weet is je kind uit huis geplaatst – desnoods op valse gronden. Het overkwam Jamie Faber, een succesvolle onderneemster die wel het lef had tegengas te geven. Nadat ze eerst akkoord ging, als redelijk publieke figuur, met het ondertekenen van verklaringen om niet naar de pers te stappen met haar verhaal – alles om je kind terug te krijgen, dus heel begrijpelijk – besloot ze het spel, toen ze op enkel tegenwerking en zelfs intimidatie stuitte, dan maar niet meer volgens de regels te spelen en begon met het maken van opnames. Ook daar kwam Jeugdzorg tegen in het geweer: ze werd gedwongen een verklaring te tekenen waarin ze beloofde geen opnameapparatuur meer mee te nemen naar bezoeken. Bij het volgende bezoek aan haar zoontje moest ze dan ook haar telefoon inleveren – maar Jamie had een tweede telefoon in haar tas verstopt, die het hele gebeuren opnam. En dat bleek maar goed ook.

     

    Onrechtmatig

    Jamie had namelijk een vakantie gepland met haar zoon, en daar hoor je die twee op de opname enthousiast over spreken. De reis zou naar Indonesië gaan, en zo oefenen ze alvast Indonesische woorden – totdat de begeleidster abrupt ingrijpt en een eind maakt aan het gesprek. Want moeder mag geen toezeggingen doen aan het kind. Je hoort het kind smeken mama niet naar huis te sturen, want dan moet hij weer een hele week wachten, maar de begeleidster is ijskoud: “Fijn allemaal, maar ik ga er niet over in discussie,” zegt ze op een zeker punt, terwijl het kind tranen met tuiten huilt.

    Jamie liet het er niet bij zitten en stuurde de geluidsopname naar de Kinderombudsman, die het reden vond tot ingrijpen. De medewerkster in kwestie trok zich terug van de zaak, maar daar bleef het niet bij: de Raad voor de Kinderbescherming besloot Jeugdzorg in dit geval – en voor het eerst in eenentwintig jaar – voor de rechter te brengen. De uitspraak loog er niet om: Jeugdzorg had dit kind onrechtmatig uit huis geplaatst, het kind schade toegebracht, en Jamie moest dan ook per direct met haar zoontje herenigd worden. En toen was Jeugdzorg nog zo vals om daar twee maanden over te doen, voordat het kind daadwerkelijk naar huis kwam.

     

    Schrijnend drama

    Een nog veel schrijnender drama is het verhaal van Kiemtie Jokhoe, het vrolijk dansende meisje van veertien waar de film mee opent. Ze was een van de kinderen van Marie Carine Kruizinga, die een tienermoeder was en al op haar zestiende drie kinderen had, terwijl de vader niet meer in beeld was. Jeugdzorg greep in. “Begrijpelijk,” zegt Marie nu. Ze was inderdaad wat jong om alleen drie kinderen op te voeden. Marie werkte zich op, volgde opleidingen en kreeg een goede baan; voor Jeugdzorg maakte dat allemaal geen verschil. Ze kreeg haar kinderen niet terug.

     

    Misbruik

    Maar die drie kinders raakten ondertussen hopeloos verstrikt in de raderen van de machinerie. Er was sprake van mishandeling, seksueel misbruik, en het doorlopend verplaatst worden van de ene instelling naar de andere. Niemand verdiepte zich werkelijk in die kinderen, en nadat Kiemtie was verhuisd naar een gesloten instelling – na een verschrikkelijk verblijf in een gezinshuis in Friesland – pleegde het meiske zelfmoord. Haar broer en zus verging het amper beter: ook haar zusje ondernam een zelfmoordpoging die gelukkig mislukte, en haar broer worstelt met de gevolgen van seksueel misbruik, hem aangedaan door zijn persoonlijke begeleidster. In het huis in Friesland, gerund door Bissy4kids (die haar website onlangs van het net haalde), werden ze soms dagenlang opgesloten zonder eten, misbruikt en mishandeld. Het is extra pijnlijk te weten dat de eigenaresse van dat huis, Foka Westra, nota bene koninklijk onderscheiden is.

     

    Alles ging mis

    Inmiddels zijn de twee kinderen weer bij moeder thuis, maar niet voordat daar allerlei psychiatrische onderzoeken aan vooraf gingen – onderzoeken waarin Marie wel degelijk capabel werd verklaard voor haar eigen kinderen te zorgen en die Jeugdzorg in eerste instantie ook negeerde, totdat een rechter ze dwong. Rechtsgeleerde Tom Knijp, die zich in het Jeugdzorg-drama heeft vastgebeten, vertelt dat in deze casus letterlijk alles mis ging wat er mis kon gaan.

    Maar het wekt geen verbazing meer: “Een gesloten jeugdinstelling verdient zo’n 700 euro per dag aan een opname,” vertelt Knijp woedend. “En dat trekt investeerders aan, zoals iHub, die daar rijk van worden.” Toezicht, zegt ook hij, ontbreekt volledig. Hij pleit dan ook voor een parlementaire enquête naar al deze misstanden. Dit stuk van zijn hand toont opnieuw aan hoe verrot het systeem is, en hoe machtig een instantie als Jeugdzorg en haar ‘ketenpartners’. Zoals Marie Carine Kruizinga opmerkt: “De Staat zegt: ‘Wij gaan beter voor jouw kinderen zorgen dan jij het kunt.’ En vervolgens krijg je een dood kind terug, en twee getraumatiseerde kinderen die nooit naar school zijn geweest.” En je kunt niets doen, blijkt keer op keer.

     

    Minister Weerwind

    Maar iets anders dan er nog meer geld tegenaan smijten zit er voorlopig niet in: nog steeds wordt er niet geluisterd naar de mensen op de werkvloer en een reorganisatie staat niet op het program. Minister Weerwind blijft ondanks zware kritiek uit de Tweede Kamer volhouden dat uithuisplaatsing een prima oplossing is en dat er al heel wat wordt gedaan om de problemen tegen te gaan. De Tweede Kamer is het gelukkig niet met hem eens en eist snellere maatregelen voor verbetering. Langzaam dringt het besef door dat de Jeugdwet van 2015 niet werkt, en de decentralisering averechts heeft gewerkt. Maar het werkelijk ingrijpen gaat, zoals we dat nu wel kennen, veel te traag en lang niet ver genoeg.

    Ik laat u achter met mijn samenvatting van één van de laatste stukjes van de film: een geluidsopname van een vader die een klacht indient bij de zorginstelling van zijn twaalfjarige dochter, omdat een begeleider elke keer haar kamer binnenkomt als ze zich aan het omkleden is. De vrouw die hij aan de telefoon heeft ziet er geen enkele grond in voor een klacht: pas als er sprake is van penetratie (haar woordkeuze) is er reden om bezorgd te zijn. Dat zo’n begeleider die kamer elke keer binnenstapt op zo’n moment: volkomen normaal, blijkbaar. Bij Jeugdzorg moet de boel eerst compleet uit de hand lopen en danig fout gaan.

    En zoals we nu weten: zelfs dan grijpt men nog steeds niet in.

     

    Vond je dit artikel goed? Steun Ines van Bokhoven via inesvanbokhoven.backme.org











    0 reacties :

    Een reactie posten